19. yüzyılda Kafkasya'da bağımsızlık mücadelesi ve İmâm Şâmil'in siyasî kişiliği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI BÖL., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED TALHA KAYA
Danışman: Ali İhsan Karataş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kafkasya, Hazar ile Karadeniz arasında yer alan sıradağlardan müteşekkil bir coğrafyanın adıdır. Jeopolitik ve jeostratejik konumundan dolayı tarihte çeşitli kavimler ve devletler tarafından kontrol altına alınmak istenmiştir. Ancak Kafkasya'yı tamamen kontrol altına alabilen ilk devlet Çarlık Rusyası olmuştur. 18. yüzyıl itibariyle Çarlık Rusyası, silah ve asker sayısı üstünlüğü sayesinde zamanla bölgeyi nüfuzu altına almaya başlamıştır. Daha önce birlik kuramayan Kafkasyalılar, birbirinden bağımsız idare edilen yerel direniş hareketlerinin vatanlarını istiladan korumadığını fark etmiştir. İlk kez 1785'te İmâm Mansur önderliğinde Kafkasyalı Müslümanlar bir araya gelerek askerî bir güç oluşturmuşlardır. 1829/30 senesinde Müslüman âlimler ve halk önderlerinin ittifakıyla Gimrili Gâzî Muhammed, imâm seçilmiş, ancak 1832 yılında kuşatma altına alınan Gimri'de şehid olmuştur. Ardından önder seçilen Hamzat Bek'in iki sene süren liderliği de 1834 yılında uğradığı suikast sonucu sona ermiştir. Başsız kalan Müslümanlar, üçüncü imâm olarak Gimrili Şâmil'i seçmişlerdir. İmâm Şâmil, 25 yıl süren devlet başkanlığı sürecindeki askerî ve siyasî başarılarından ötürü tarihe damga vurmuş olmasına rağmen şeyh olarak anılmış, Ruslara karşı yürütülen bağımsızlık mücadelesi ise mahiyeti belirsiz olan Müridizm kavramıyla ilişkilendirilerek gazavât sürecinin tarih yazımında kullanılagelmiştir. Bu ithamlar da tarihsel gerçekliklerle çelişmektedir. Araştırma konusu yapılan İmâm Şâmil'in siyasî kişiliği, literatür tarama yöntemiyle incelenmiş, bu kapsamda Kafkas halkları, Çarlık Rusyası ve Osmanlı nezdinde Şâmil imajı tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha önce İmâm Şâmil'in siyasî kişiliğini temellendiren ve Müridizm kavramının 18. – 19. yüzyıl Kafkas-Rus harp tarih yazımında kullanılmaması gerektiğini delillendiren bir çalışma bulunmamaktadır. Yapılan araştırma sonucunda İmâm Şâmil'in Kafkasya'da bir devlet nizamı kurduğu ve Müridizm'in gazavât ile ilişkisinin olmadığı temellendirilmeye çalışılmıştır.