Bir İnformal Öğrenme Ortamında Müziksel Öğrenme Süreçlerinin İncelenmesi: Bursa Tarihi Aşıklar Kahvesi Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmet Bütün
Danışman: Hatice Çeliktaş
Özet:
Âşıklık geleneğinin önemli icra ortamlarından biri olan Âşıklar Kahveleri, yalnızca müzik performanslarının gerçekleştirildiği mekânlar değil; aynı zamanda repertuvarın, üslubun ve kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarıldığı önemli öğrenme ortamlarıdır. Bu araştırmanın amacı, köklü bir geleneğe sahip olan ve informal bir öğrenme ortamı niteliği taşıyan Âşıklar Kahvesi’nde gerçekleşen müziksel öğrenme süreçlerini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiş; Bursa Tarihi Âşıklar Kahvesi’nde uzun yıllardır aktif olarak yer alan, usta-çırak geleneği içinde yetişmiş, bağlama icrasında deneyim sahibi ve yerel halk müziği repertuvarına hâkim yedi icracıdan oluşturulmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, Âşıklar Kahvesi’ne katılımın çoğunlukla tesadüfi karşılaşmalarla başladığını ve zamanla güçlü bir aidiyet duygusuna dönüştüğünü göstermiştir. Ortam içinde müziksel öğrenmenin ise dinleme, gözlem, birlikte icra etme, tekrar ve deneyime dayalı süreçler aracılığıyla gerçekleştiği; bu süreçte usta figürünün yönlendirici bir rol üstlendiği belirlenmiştir. Ayrıca repertuvarın ortak müzik pratiği içinde paylaşılarak aktarıldığı, üslup ve tavır özelliklerinin meşk yoluyla kazanıldığı ve Âşıklar Kahvesi’nin dostluk, dayanışma ve kültürel paylaşımı destekleyen önemli bir sosyal ortam işlevi gördüğü ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak Bursa Tarihi Âşıklar Kahvesi’nin, müziksel bilginin, repertuvarın ve kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarıldığı önemli bir informal öğrenme ortamı olduğu söylenebilir. Bu doğrultuda, geleneksel müzik ortamlarının korunması, belgelenmesi ve genç kuşaklarla buluşturulması önerilebilir. Ayrıca formal müzik eğitimi kurumları ile bu tür kültürel ortamlar arasında iş birlikleri geliştirilmesinin, öğrencilerin farklı öğrenme deneyimleri kazanmalarına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.