Tutum-davranış ilişkisi ve ideolojik asimetri: Güneydoğu bölgesindeki Türk, Arap ve Kürtlerin Suriyeli göçmenlere yönelik tutumları ve sosyal mesafe algıları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Psikoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLDEST BAŞ
Danışman: Muharrem Ersin Kuşdil
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Güneydoğu illerinde yaşayan Türk, Arap ve Kürt sosyal kimlik gruplarının dış grup olarak Suriyelilere yönelik tutumları ve sosyal mesafe algıları arasındaki ilişkinin çok düzeyli bir yaklaşım ile incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın verileri 715 katılımcıdan elde edilmiştir ve verilere ilişkin analizler iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada sosyal tutumun öncülleri olan değer sistemleri ve sosyal inanç sistemlerinin dış gruba yönelik olumsuz tutum ve sosyal mesafe ile ilişkisi incelenmiştir. Schwartz Değer Kuramının birey düzeyi değerleri ve genelleşmiş inançlar olarak sosyal aksiyomların dış gruba yönelik olumsuz tutum ve sosyal mesafe algısı ile ilişkisi üç farklı sosyal kimlik grubu için de incelenmiştir. Olumsuz tutum ve sosyal mesafe ile güçlü ilişkiler sergileyen değer boyutlarından öz-aşkınlık ve öz-genişletim, sosyal aksiyomlardan ise sosyal sinizm ikinci aşamadaki ideolojik asimetri sınamalarına dahil edilmiştir. İkinci aşamada dış gruba yönelik tutum ve sosyal mesafe algısı dört farklı açıklama düzeyi (birey içi, bireyler arası, konum ve ideoloji) içeren Sosyal Baskınlık Kuramının ideolojik asimetri hipotezi ile incelenmiştir. İdeolojik asimetri hipotezi için gruplar arası karşılaştırmanın bağlamı grupların toplumsal statüdeki yeridir. Bu doğrultuda Türk, Arap ve Kürt sosyal kimlik gruplarının toplumsal statü algısı değerlendirilmiş ve buna göre Türk kimlik grubunun yüksek statülü; Arap ve Kürt kimlik gruplarının ise düşük statülü olarak algılandığı tespit edilmiştir. İdeolojik asimetri hipotezinin ilk savına göre yüksek statülü grup üyelerinin sosyal baskınlık yönelimi, hiyerarşi artıran meşrulaştırıcı mitler, olumsuz tutum ve sosyal mesafe ortalamaları düşük statülü grubun ortalamasından anlamlı düzeyde daha yüksektir ve bu sav mevcut çalışmada da desteklenmiştir. Daha sonra Türk, Arap ve Kürt sosyal kimlik grupları için sosyal baskınlık yöneliminin meşrulaştırıcı mitler, olumsuz tutum ve sosyal mesafe ile arasındaki ilişkilere yönelik ilişkisel analizler gerçekleştirilmiştir ve bu ilişkilerin grup düzeyinde anlamlı farklılıklar sergileyip sergilemediği karşılaştırılmıştır. İdeolojik asimetri hipotezi ile tutarlı olarak düşük statülü Arap ve Kürt kimlik grupları ile karşılaştırıldığında yüksek statülü Türk kimlik grubunda sosyal baskınlık yöneliminin meşrulaştırıcı mitler, olumsuz tutum ve sosyal mesafe ile arasındaki ilişkinin daha güçlü olduğu ve anlamlı düzeyde farklılaştığı görülmüştür. Araştırmanın bulguları, sosyal baskınlık yöneliminin toplumsal statüsü eşit olmayan gruplar için sosyal tutumu yordayan güçlü bir bireysel farklılık değişkeni olduğunu; sosyal tutum bir dış grup üyesine yönelik olduğunda tutumun Sosyal Baskınlık Kuramı gibi çok düzeyli yaklaşımlar ile anlaşılabileceğini göstermiştir.