Cevizlerin kemometrik yaklaşımlarla karakterizasyonu ve kabuklarının gıda sanayinde değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GIDA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ACOĞLU ÇELİK
Danışman: Perihan Yolcı Ömeroğlu
Özet:Ceviz (Juglans regia L.), yüksek besin değeri, zengin biyokimyasal bileşimi ve geniş yetiştiricilik alanı ile hem insan sağlığı hem de tarımsal ekonomi açısından önemli bir sert kabuklu meyvedir. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yetiştirilen yerli ve yabancı ceviz (Juglans regia L.) kültivarlarının ayırt edilme potansiyelini kemometrik yaklaşımlar kullanarak belirlemek ve ceviz kabuklarından yenilikçi ve çevre dostu teknolojiler aracılığıyla yüksek katma değerli biyoaktif bileşenlerin geri kazanımını araştırmaktır. Bu kapsamda; Bolu, Bursa, Çanakkale, Düzce, Edirne, Erzincan, Kahramanmaraş, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Mersin ve Tekirdağ illerinden hasat edilen Chandler, Çağlayancerit, Cerit Aşılı, Maraş 18, Darende, Fernor, Franquette, Howard, Kaman ve Şebin kültivarları ile Çin ve Şili kökenli Chandler örnekleri çalışma materyali olarak değerlendirilmiştir. Ceviz içleri; pomolojik, fizikokimyasal, duyusal ve ileri enstrümantal analizler (yağ asidi, amino asit, tokoferol, bireysel fenolik bileşikler ve elementel profil) aracılığıyla kapsamlı biçimde karakterize edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, ceviz kabuklarında bulunan fonksiyonel bileşenlerin geri kazanımında, geleneksel yöntemlere alternatif olarak geliştirilen çevre dostu ve yenilikçi ekstraksiyon tekniklerinin verimlilik üzerindeki etkileri incelenmiştir. Tez kapsamında elde edilen çok değişkenli veri setleri; Temel Bileşen Analizi (PCA), Hiyerarşik Kümeleme Analizi (HCA) ve ilgili diğer kemometrik yöntemler kullanılarak bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, ceviz içleri ve kabuklarının fonksiyonel gıda, biyomalzeme ve sürdürülebilir tarım uygulamaları açısından yüksek potansiyel taşıdığını ortaya koymaktadır.