Ziyâüddîn İbnü'l-Esîr'in el-Veşyü'l-merkûm Adlı Eseri Işığında Hallü'l-Manzûm Sanatı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRULLAH TANIR
Danışman: Hüseyin Günday
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslam'ın ilk dönemlerinde nesirler, genellikle bedî' sanatlarından yoksun ve sade bir üsluba sahipti. Ancak Emevîler döneminde, kâtiplik mesleğinin prestij kazanmasıyla birlikte Arap nesrinde bir dönüm noktası yaşanmıştır. Bu dönemde, tanınmış risâle yazarlarından biri olan Abdülhamid el-Kâtib (ö. 132/750), klasik risâle tarzını revize ederek belâgat sanatlarıyla bezeli edebî nesirler üretmeye başlamıştır. el-Kâtib, bu revize sürecinde "hallü'l-manzûm" adlı özgün bir teknik keşfetmiş ve bu teknikle nesre şiirsel bir soluk kazandırmıştır. Arap nesrinde yeni bir ufuk açan "hallü'l-manzûm" kavramı, ilk olarak Ebû Hilâl el-'Askerî (ö. 400/1009) tarafından sistematik bir teoriye dönüştürülmüştür. Bu teorik temellerin üzerine inşa edilen "hallü'l-manzûm" sanatı, İbnü'l-Esîr'in (ö. 637/1239) el-Veşyü'l-merkûm fî halli'l-manzûm isimli eseriyle zirveye ulaşmıştır. İbnü'l-Esîr, bu eserinde "hallü'l-manzûm" tekniğini hem teorik hem de pratik yönlerden derinlemesine inceleyerek literatüre önemli bir kaynak sunmuştur. Eserin önemi, sadece "hallü'l-manzûm" teriminin kapsamlı bir analizini sunması değil, aynı zamanda bu alandaki ilk ve tek müstakil eser olmasıdır. Bu çalışma, Ziyâüddin İbnü'l-Esîr'in el-Veşyü'l-merkûm fî halli'l-manzûm adlı eserini temel veri kaynağı alarak hallü'l-manzûm kavramını ele almaktadır. Hallü'l-manzûmun teorik çerçevesi, uygulama biçimi ve bu sanatla üretilen nesirlerin üslup özellikleri, derinlemesine ele almaktadır. İbnü'l-Esîr'in eseri, bu kavramın doğası ve işlevi hakkında kapsamlı bir perspektif sunmaktadır. Çalışma, bu temel eser ve diğer ilgili kaynaklar aracılığıyla, hallü'l-manzûmun edebî ve kültürel önemini anlamak için bir çerçeve sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, hallü'l-manzûmun değeri ve etkisi, hem teorik hem de pratik boyutlarıyla incelenmektedir.