Kentsel atmosferik PCDD/F'lar: konsantrasyon, zamana bağlı değişim, kanser riski ve kaynak belirleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TARIK DÖNMEZ
Danışman: YÜCEL TAŞDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Poliklorlu dibenzo-p-dioksinler (PCDD'ler) ve poliklorlu dibenzofuranlar (PCDF'ler), uzun çevresel yarı ömürleri ve yağlı dokularda birikme eğilimleri nedeniyle insan sağlığı için ciddi riskler oluşturan toksik, kalıcı organik kirleticilerdir. Bu bileşikleri çevredeki izlemek için yaygın olarak hem aktif hem de pasif örnekleme yöntemleri kullanılır. Bu çalışma, Haziran 2022 ile Haziran 2023 tarihleri arasında Bursa kentinde, pasif örnekleme kullanarak PCDD/F bileşiklerinin atmosferik konsantrasyonlarındaki zamansal değişimi araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Bursa'da pasif örnekleyici kullanılarak yapılan ve tüm yılı kapsayan ilk PCDD/F çalışması olan bu araştırmada, her bir örnekleme ortalama bir ay sürmüş ve üç adet pasif hava örnekleyicisi (PHÖ) kullanılmıştır. PCDD/F'lerin mevsimsel ortalama konsantrasyonları ilkbaharda 324.66 ± 51.87 fg/m³, yazın 234.79 ± 57.57 fg/m³, sonbaharda 363.07 ± 77.99 fg/m³ ve kışın 479.88 ± 73.20 fg/m³ olarak belirlenirken, yıllık ortalama konsantrasyon 341.50 ± 108.27 fg/m³ olarak bulundu. Ölçüm süresi boyunca tespit edilen baskın konjenerler OCDD, OCDF, 1,2,3,4,6,7,8-HpCDF ve 1,2,3,4,6,7,8-HpCDD idi. Dünyanın dört bir yanındaki diğer kentsel ve endüstriyel alanlarda yürütülen benzer çalışmalarla karşılaştırıldığında, ölçülen konsantrasyonların tutarlı ve karşılaştırılabilir aralıklarda olduğu bulundu. Konsantrasyon ölçümlerine ek olarak, konjener profilleri, potansiyel kaynaklar, mevsimsel değişimler, sağlık riskleri ve atmosferik taşınım davranışını değerlendirmek için kapsamlı analizler yürütülmüştür. PCDD/F'lerin atmosferik taşınım özelliklerini değerlendirmek için Clausius-Clapeyron denklemi uygulanmıştır. Ayrıca, PCDD/F'lerin potansiyel kaynaklarını belirlemek için Temel Bileşen Analizi (PCA) kullanılmıştır. Sonuçlar, araç emisyonlarının, konut ısıtma yakıtlarının ve organize sanayi bölgelerindeki yanma faaliyetlerinin çalışma alanındaki PCDD/F seviyelerine birincil katkıda bulunan faktörler olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, bu çalışma kentsel hava kirliliği ve PCDD/F emisyonları hakkında değerli bilgiler sağlamakta ve benzer kentsel ortamlarda hava kalitesinin izlenmesi ve yönetimini amaçlayan gelecekteki çabalar için güçlü bir temel sunmaktadır.