Analitik teolojide ilahi gizlilik problemi -Michael C. Rea örneği-

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE YAVUZ

Danışman: İsmail Çetin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, din felsefesi alanında yeni bir paradigma olan analitik teolojik yaklaşımla ilahi gizlilik problemine yönelik eleştirileri ve karşı argüman olarak ortaya konan ilahi karşılaşmalar teorisini incelemektedir. Analitik teoloji, 21. yüzyılda analitik felsefenin yöntem ve amaçlarıyla karakterize olan, kanıt kaynağı olarak kavramsal analizi ve kutsal metinleri kullanan din felsefesinde yeni bir yaklaşımdır. İlahi gizlilik problemi ise, Tanrı'nın ilahi sevgi niteliği ile dünyadaki masum inançsızlık olgusu arasındaki tutarsızlığa dayanan tümdengelimsel argümanlar ailesidir. Analitik teolojik paradigmada ilahi gizlilik problemi, kanıtsal ve deneyimsel ilahi gizlilik argümanlarını içerecek şekilde daha kapsamlı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışmamızda analitik teolojinin öncülerinden olan Michael C. Rea'nin görüşlerini eleştirel bir perspektifle irdelemeyi amaçlamaktayız. Bu doğrultuda ilahi gizlilik problemi çözümü noktasında sunulan gerekçelerin geçerli ve varılan neticelerin tutarlı olup olmadığı tartışılacaktır. Bunu yaparken analitik teolojinin mahiyetini ve analitik teolojik yöntemi izah etmeyi hedeflemekteyiz. Analitik felsefenin ve dolayısıyla analitik teolojinin epistemik amacına uygun bir şekilde Rea, özelde Tanrı'nın sevgisi genelde ilahi niteliklere ilişkin yeni bir yaklaşım geliştirmiştir. Dünya hakkında bilgi edinme gücümüzün kapsamı ve sınırları çerçevesinde ilahi sevgiye dair bilgimizin nasıl olması gerektiğini, Tanrı hakkında kullanılan kavramların vahye dayalı olup olmadıkları konusunda ayrım yaparak göstermektedir. İlahi gizliliğin etkisini azaltmak amacıyla Rea, ilahi karşılaşmalar teorisini geliştirmiştir. Bu teoriyle ilahi gizlilik argümanlarında belirtilenin aksine Tanrı'nın varlığını ve sevgisini deneyimleme noktasında Tanrı'yla bir ilişki kurulabileceğini göstermeye çalışır. İlahi gizlilik probleminin ortaya çıkardığı felsefi ve teolojik sorunları giderme noktasında ilahi karşılaşmalar teorisi, dini deneyimin kapsamını genişletmiştir.