Komünist Parti dönemi Bulgaristan'da sivil din eğitimi (1944-1989)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Asia Fahri Feleti
Danışman: Ümmügül Betül Kanburoğlu Ergün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma komünist yönetiminin baskıları ve tehditlerine rağmen dinî değerlerinden ve prensiplerinden vazgeçmeyip yeni nesillere İslam'ı anlatmaya çalışan Müslüman şahsiyetlerin sivil din eğitimi faaliyetlerini konu etmektedir. Çalışmanın amacı Bulgaristan'da dinin yasak olduğu dönemde bütün zorluklara rağmen Müslümanların dinî kimliklerine nasıl sahip çıktıklarını ve bir sivil eğitim hareketi olarak İslami eğitim geleneğini nasıl sürdürdüklerini o dönemde öne çıkan hocaların/âlimlerin hayatlarını inceleyerek tespit etmektir. Bu amaçla çalışmada bu dönemde sivil din eğitimi faaliyetlerinde etkin olan şahsiyetlerin hayat hikâyeleri özellikle eğitim faaliyetleri özelinde araştırılmış ve derlenmiştir. Komünist dönemde din eğitim faaliyetleri, gizli bir sosyal inisiyatif olarak sürdürüldüğünden bu dönemdeki din eğitim faaliyetlerini birincil kaynaklardan takip etmek güçtür. Aynı sebeple konuyla ilgili resmi kayıt da bulunmamaktadır. Bu durum literatürde bu alan ve döneme dair bilgi yetersizliğine sebep olmuştur. Literatürdeki söz konusu boşluk, bu çalışmanın temel motivasyonlarından biridir. Çalışma, Bulgaristan'da yaşayan Müslümanların tarihinden önemli bir parçayı bilimsel yöntem ile koruma altına aldığı için önemlidir. Araştırmada literatür taraması ve sözlü tarih yöntemi kullanılmıştır. İlgili literatür taranırken bazı isimlere sıklıkla işaret edildiği tespit edilmiştir. Öncelikle bu isimlerin yakınları ve öğrencileri ile yarı yapılandırılmış sorularla mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Sonrasında kartopu tekniği ile görüşülen bu kimselerin yönlendirdiği kişilerle görüşülmüş ve bu sayede ilgili dönemde İslam eğitimi faaliyetleri yürütmüş fakat literatürde adı geçmeyen yahut az bilinen âlimler hakkında da bilgi sahibi olunmuştur. Elde edilen bulgulardan hareketle 1944-1989 yılları arasında Bulgaristan'ın Güney bölgesinde sivil din eğitimin alanına dair faaliyetler incelenmiştir. Din eğitimi veren hocalar ve talebelerinin karşılaştığı zorluklar tespit edilmekle birlikte yaptıkları hizmetlerin kıymeti ve etkisi daha iyi anlaşılmıştır. Baskı ve engellemelere rağmen komünist dönemde din eğitimin sekteye uğramadığı ve kısmen de olsa İslam eğitim geleneğinin devam ettirildiğini ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra sivil din eğitiminin Müslüman kimliğini koruyarak asimilasyonu engelleyen bir unsura dönüşebileceği ortaya konmuş ve Güney Bulgaristan örneğinde delilleriyle desteklenmiştir.