Saçaklızade Mehmed Efendi ve kıraat ilmindeki yeri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA CAN

Danışman: Mehmet Efe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Saçaklızade Mehmed Efendi olarak tanınan Muhammed b. Ebî Bekr el-Marʿaşî, 1660-1732 yılları arasında Anadolu'da yaşamış bir Osmanlı alimidir. Eğitimini Şam ve Anadolunun çeşitli şehirlerinde tamamlamıştır. Hayatı boyunca, farklı ilim dallarında çok sayıda eser telif etmenin yanı sıra, yetiştirdiği öğrencilerle de adını duyurmuştur. Osmanlı ilmiyesinin merkez teşkilatı içinde yer almamasına rağmen eser ve fikirleri yankı uyandırmış, ilmî yazışmalar vasıtasıyla, İstanbul uleması ile arasında ilmî ve kültürel bağlar kurmuştur. Dönemindeki sosyal ve kültürel değişmelere karşı ıslahçı bir tavır sergilemiştir. Ansiklopedik bir müellif olan Saçaklızade'nin kıraat ve tecvid sahasında kaleme aldığı eserler, yazıldığı dönemde karşılık bulmuş, kıraat ilminin en üst makamını temsil eden kişilerden olumlu ya da olumsuz dönüşler almıştır. Özellikle dâd harfinin fonetiği ekseninde yaşanan tartışmalarda Saçaklızade'nin de dahil olduğu görülmektedir. Bütün bu özelliklerinden dolayı, onun kıraat anlayışının akademik olarak incelenmesi, alana katkı sunacak bir çalışma olarak görülmektedir. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, Saçaklızade'nin eğitim dönemi onun ilim anlayışının temelini tespit bakımından ele alınmıştır. İkinci bölümde, kıraat ilmine bakışı ve yaptığı ilimler tasnifinde kıraat ilminin konumu hususu incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, onun kıraat ilmi ile ilgili eseri Tehzîbü'l-kırâât, içerdiği konular bakımından incelenmiş, müellifin kıraat konularına yaklaşımının tespiti hedeflenmiştir. Bu bağlamda, gerek onun kaynak olarak kullandığı eserler, gerekse sonraki dönemde kaleme alınan kıraat eserleri mukayese amacıyla kullanılmıştır. Saçaklızade teorik alanda özgün kıraat eserleri yazmakla yetinmemiş, aynı zamanda pratik olarak Kur'an ve kıraat eğitimine de önem vermiştir.. Kıraat ve tecvid sahasında rağbet gören eserler kaleme alan Saçaklızade'nin fikirleri kendisinden sonraki alimler üzerinde etki bırakmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada Saçaklızade'nin, döneminin yaygın kıraat anlayışından farklılık arzeden bakış açısı kıraat konuları üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır.