TÜRK VERGİ SİSTEMİNDE ETKİNLİK ARAYIŞI: VERGİ HARCAMALARI


Creative Commons License

Çelik M.

Akademik Bakış Dergisi, no.76, pp.14-44, 2021 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Publication Date: 2021
  • Doi Number: 10.52703/ay.61
  • Journal Name: Akademik Bakış Dergisi
  • Journal Indexes: Other Indexes
  • Page Numbers: pp.14-44

Abstract

Ekonomi politikalarının belirlenmesinde etkinlik önemli amaçlardan birisi olarak kabul edilmektedir. Etkinlikle ekonomilerde belirlenen amaca ne kadar yaklaşıldığı ölçülmekteyken, iktisat literatüründe ise yeni refah iktisadı etkinliği Pareto etkinlik ya da diğer adıyla pareto optimalitesi kavramlarıyla açıklanmaktadır. Ekonomi üzerinde tartışmasız bir etkisi bulunan vergilerin etkinlik ilişkisinin ele alındığı pareto etkinlikte sosyal refahın maksimizasyonu hedeflenmektedir. Bu nokta da vergilerin kişiler üzerinde tüketim ve üretim tercihlerini yönlendirecek olan vergi yükleri konu alınmaktadır. Refah iktisadı vergilemeden etkinliğe yaklaşılması açısından en azından tarafsız vergiye yaklaşan politikalar beklemektedir. Vergi harcamaları yönüyle Türk Vergi Sisteminde etkinliği ele aldığımız çalışmamızda oran indirimleri esasen uygulamada etkinliği artırıcı bir uygulama olarak daha çok kurumlar vergisinde ön plana çıkarken diğer vergi konularında ise vergileme de adalet ve sosyal amaçlar daha ağır basmaktadır. Muafiyet ve istisnalarda özellikle kurumlar vergisinde etkinliği artırıcı uygulamalar olmakla birlikte politik harcamalarla kullanımı üretimi gerekli olmayan veya niteliksiz üretimlere yönlendirebileceği gibi vergi matrahın da aşınmalara da sebebiyet verebilmektedir. Yatırım indirimleri ve yatırım kredileri de kullanım amacı itibariyle sermaye birikimini teşvik etmesi ve vergi yükünü hafifletmesi amacıyla kullanılabilecek uygulamalar olarak karşımıza çıkmaktadır. Vergi ertelemesi ve tatili uygulamalarında ise daha çok politik etkilerin görülmesi nedeniyle etkinlik amacına uygun olsa da yeterli etkiyi göstermemesi dikkati çekecektir. Son olarak incelene hızlandırılmış amortisman uygulaması da üretim araçlarının maliyetini azaltması ve sermayeyi hızlı bir şekilde desteklemesi nedeniyle bir etkinlik aracı olarak kabul edilebilecektir.