III. Ahmed'e İthaf Edilen Bir Eser: İmâdî’nin Gurer-i Envâr-ı Muhammediyye ve Âfitâb-ı Esrâr-ı Ahmediyye’si

Bu çalışmada, İslam tarihinin dinî ve siyasi şahsiyetlerini aynı kurgu zemininde bir araya getiren Gurer-i Envâr-ı Muhammediyye ve Âfitâb-ı Esrâr-ı Ahmediyye adlı eser tanıtılmakta ve çeşitli yönleriyle değerlendirilmektedir. Eser, doğrudan dört halifenin kerametleriyle başlamakta; ardından dört mezhep imamı, Emevî ve Abbâsî halifeleri, Gazneli ve Selçuklu hükümdarları ile devam ederek Osmanlı padişahlarıyla son bulmaktadır. Bu silsile aracılığıyla metin, İslam tarihinin dinî otoriteyi temsil eden şahsiyetleri ile siyasi otoriteyi temsil eden hükümdarları arasında bütünlüklü bir ilişki kurmakta ve tarihsel sürekliliği vurgulayan bir çerçeve ortaya koymaktadır. Eserde öne çıkan keramet merkezli menkıbevî anlatım dili, ele alınan şahsiyetlerin yalnızca tarihî kimlikleriyle değil; aynı zamanda ahlaki manevi ve örnek şahsiyetler olarak sunulmalarına imkân tanımaktadır. Bu yönüyle eser, tarih anlatımını didaktik ve ahlaki bir boyutla destekleyen bir yapı arz etmektedir. Metnin III. Ahmed’e ithaf edilmiş olması ise eserin dönemiyle kurduğu siyasi ve kültürel ilişkiyi görünür kılmakta; Osmanlı edebî geleneğinde padişaha eser sunma anlayışı ve iktidar tasavvuru bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir anlam katmanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışma, söz konusu eserin yalnızca tarihsel bir anlatı metni olarak değil; aynı zamanda dinî, ahlaki ve siyasi değerlerin birlikte inşa edildiği bir temsil alanı olarak değerlendirilmesine de imkân sağlamayı hedeflemektedir. Eser, tüm bu özellikleriyle klasik edebiyat geleneği içerisinde hem muhtevası hem de kurgusal yapısıyla dikkat çeken bir örnek olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, söz konusu eseri yapı, muhteva ve üslup özellikleri çerçevesinde ele alarak değerlendirmek; İslam ahlakının kıssa ve menkıbe merkezli anlatım yoluyla aktarılmasına dayanan edebî geleneğimize katkı sunan bu eseri ilim âlemine tanıtmaktır.