TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ

BÜLBÜL F., Gerçek A.

Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, cilt.28, sa.3, ss.1359-1390, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, ceza hukukunun temel ve vazgeçilmez ilkelerinden biri olarak kabul edilen ne bis in idem’in vergi ceza hukukundaki uygulanışını, Türkiye ile seçilmiş Avrupa ülkeleri (Norveç, İsveç, Finlandiya, Fransa ve Almanya) bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Söz konusu karşılaştırma, seçili ülkelerin anayasalarında ne bis in idem ilkesine yer verilip verilmediği, vergi mevzuatında çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanıp uygulanmadığı, “AİHS Ek 7 No’lu Protokol”, “MSHİUS”, “CYMDKAS” ve “CKADAS” gibi uluslararası sözleşmeler karşısındaki durumları esas alınarak yapılmıştır. Bulgular, ilkenin anayasal güvenceye yalnızca Almanya’da sahip olduğunu; diğer ülkelerde korumanın yasa ve/veya taraf olunan uluslararası sözleşmeler üzerinden sağlandığını göstermektedir. Çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından Türkiye ve Fransa’da aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanabildiği; buna karşılık Almanya, Finlandiya, İsveç ve Norveç’te ne bis in idem doğrultusunda bu ikili yolun sınırlandığı veya dışlandığı saptanmıştır. Karşılaştırmalı yaklaşım hem benzerlik hem de ayrışmaları görünür kılmakta, aynı zamanda Türkiye’nin uyum için izleyebileceği yol haritasını ortaya koymaktadır.
This study comparatively examines the application in tax criminal law of ne bis in idem, which is accepted as one of the basic and indispensable principles of criminal law, in the context of Turkey and selected European countries (Norway, Sweden, Finland, France, Germany). The comparison in question was made based on whether the selected countries’ constitutions include the principle of ne bis in idem, whether administrative and criminal sanctions are applied together for the same act in terms of double jurisdiction/double sanction in tax legislation, on their situations with respect to international treaties such as “Additional Protocol No. 7 to the ECHR”, “the International Covenant on Civil and Political Rights”, “the European Convention on the International Validity of Criminal Judgments” and “the European Convention on the Transfer of Proceedings in Criminal Matters”. The findings show that the principle has constitutional guarantee only in Germany; In other countries, protection is provided through law and/or international treaties to which they are a party. In terms of double jeopardy/double sanctions, it has been determined that in Turkey and France, administrative and criminal sanctions can be applied together for the same act; in contrast, in Germany, Finland, Sweden and Norway, in line with ne bis in idem, this dual approach is restricted or excluded. The comparative approach both makes similarities and differences visible, at the same time puts forward the roadmap that Turkey can follow for alignment.