Akademik Veri Yönetim Sistemi
Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, cilt.5, sa.3, ss.327-344, 2025 (Hakemli Dergi)
Hayvanların bilimsel deneylerde kullanımı, uzun yıllardır bilim insanları ve farklı çevreler arasında etik ve bilimsel açıdan tartışmalara neden olmaktadır. Bununla birlikte, özellikle günümüzde artan tüketim, teknoloji ve sosyal medyanın etkisiyle, kozmetik sektöründe hayvanların kötü koşullarda deneylerde kullanılması yoğun eleştirilere neden olmuş ve bu durum tüketicilerin etik duyarlılıklarını etkileyen bir faktör haline gelmiştir. Ayrıca, “çevre dostu” ve “hayvan dostu” gibi tanımlamalara duyarlılığının gün geçtikçe artış gösteriyor olması, konunun tüketici boyutuyla incelenmesini önemli hale getirmiştir. Bu çalışma, kozmetik sektöründe hayvanlar üzerinde yapılan deneylere yönelik Z kuşağı tüketicilerin tutumlarını incelemeyi ve bu tutumların cinsiyet değişkenine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’de yaşayan Z kuşağına mensup 387 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, 2 Mart–2 Nisan 2024 tarihleri arasında, 18–27 yaş aralığındaki bireylerden çevrimiçi anket yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimleyici istatistikler, ki-kare ve etki büyüklüğü (Cramer’s V) testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, katılımcıların büyük çoğunluğu (%86) markaların ürünlerinde hayvan deneyleri kullanımına ilişkin daha fazla açıklama yapmasını talep etmektedir. Buna karşın, katılımcıların yalnızca %9’u kozmetik ürünlerin geliştirilmesi amacıyla yapılan hayvan deneylerini etik açıdan uygun bulmaktadır. Ki-kare testi sonuçlarına göre, cinsiyet değişkeni; bilimsel deneylerde hayvan kullanımına ilişkin görüşler, bu deneylerin etikliği, farklı amaçlarla hayvan kullanılmasına yönelik tutumlar, hayvan deneyleri konusundaki bilgi düzeyi, kozmetikte hayvan deneylerinin kullanımı ve marka tercihinde hayvansal içerik veya deney uygulamalarının etkisi gibi değişkenlerde anlamlı farklılık göstermektedir. Bulgular Z kuşağı bireylerin kozmetik ürünlerin geliştirilme ve üretim süreçlerinde hayvanların kullanılmasına karşı olduğunu ve kozmetik markalarından bu konuda daha fazla şeffaflık ve bilgilendirme talep ettiklerini ortaya koymaktadır.