Akademik Veri Yönetim Sistemi
Nobel Yayın Dağıtım, İstanbul, 2025
Hepat t A v rüsü (HAV) ve Hepat t E v rüsü (HEV) fekal-oral
yolla bulasan benzer ep dem yoloj k ve kl n k özell klere sah p
hepat t v rüsler d r. Hepat t A ve E enfeks yonları genell kle
su ve bes n kaynaklı olup zaman zaman salgınlar sekl nde
ortaya çıkab l r. Düsük ekonom k gel rl toplumlarda daha
yaygın olmakla b rl kte yüksek ekonom k gel rl toplumlarda
da görülürler. Hastaların çogu asemptomat k veya haf f kl -
n k sey r göster rken, b r kısmında akut hepat t tablosu ortaya
çıkar. HAV ve HEV genell kle kend kend n sınırlar ancak
çok az hastada fulm nan hepat t ve ölüm görüleb l r (1). HEV,
HAV’dan farklı olarak, özell kle gel sm s ülkelerde zoonot k
kaynaklı olab l r. Akut HEV enfeks yonu, ham le kadınlarda,
organ nakl alıcılarında, önceden karac ger hastalıgı olan
hastalarda ve HIV enfeks yonlu k s lerde daha agır seyredeb lmekted
r. Bu v ral hepat t etkenler nden korunmada çevresel
ve k s sel h jyen k kosulların saglanmasının yanında tem z su
tüket m çok öneml d r (1,2,3).
Tıp tar h nde, H pokrat dönem ne dayanan kayıtlarda
hepat t tablosundan bahsed lmekted r. Ancak v ral b r etken
aracılıgıyla “enfeks yöz hepat t” gel seb leceg görüsü lk olarak
1900’lü yılların basında ortaya atılmıstır (1). Fekal-oral yolla
bulasan ve karac ger hücreler nde çogalarak hastalık yapan hepat
t A tablosu se lk kez 1967’de Krugman tarafından tanımlanmıstır
(3). B r ken b lg ler ısıgında, Fe nstone ve arkadasları
1973 yılında elektron m kroskobu le hastaların dıskılarında
HAV part küller n gösterm st r (4). Sonrak yıllarda enfeks -
yonun tanısına yönel k b r seroloj k test gel st r lm s, 1991 yılında
se nakt f b r ası kullanıma sunulmustur (1).
Enter k yolla bulasan k nc hepat t türü olan hepat t E’n n tanımlanmasında
seroloj k testler n katkısı olmustur. H nd stan’da
1970’l yıllarda yasanan su kaynaklı büyük hepat t salgınında
bazı hastalarda hepat t A ve B enfeks yonlarının seroloj k bel
rteçler n n olmaması yen b r etken n varlıgına saret etm s ve
hastalık ‘’non-A, non-B hepat t’’ olarak tanımlanmıstır (1,5).
Daha sonra, 1983 yılında, Balayan ve arkadasları Özbek stan’ın
Taskent sehr nde hastalardan alınan materyal saglıklı gönüllülere
fekal-oral yoldan vererek hastalık gel smes n saglamıs ve
bu hastalardan alınan dıskı örnekler nde lk kez et yoloj den sorumlu
olan v ral part küller gösterm slerd r (6). Bu etken, 1991
yılında yapılan genom anal zler sonucunda bes nc hepatotrop
k v rüs; HEV olarak s mlend r lm st r (7).
Her k v ral etken n gönüllü olarak deneysel enfeks yona
maruz kalan k s lerden alınan dıskı örnekler nde mmün
elektron m kroskobu kullanılarak kesfed lmes , bu k v rüsün
lg nç b r ortak b r özell g d r.