APOLLONİA AD RHYNDACUM KENTİNDEN DOKUZTAŞ OYUN TABLASI

GÜLSEFA G.

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, cilt.16, sa.1, ss.125-140, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Apollonia ad Rhyndacum (Gölyazı) Antik Kenti’nde sur duvarında devşirme blok olarak kullanılmış bir taş üzerinde yer alan dokuztaş (Nine Men’s Morris/Merels) oyun düzenini ele almaktadır. Antik dünyanın en eski strateji ve masa oyunlarından biri olarak kabul edilen dokuztaş, farklı dönemlerde çeşitli adlarla anılmış ve geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Apollonia’da belgelenen örneğin yüzeyinin özenle işlenmiş olması, taşın devşirme kullanımından önce özgün bir oyun tablası olarak değerlendirildiğini göstermektedir. İç içe geçmiş karelerden oluşan düzeniyle klasik Merels şemasını yansıtan bu buluntu, oyunun Roma Dönemi’nden itibaren Anadolu’da da bilindiğine işaret etmektedir. Söz konusu taş, Apollonia’daki sosyal yaşamın entelektüel ve rekreatif yönüne dair önemli bir gösterge niteliği taşımaktadır. Aynı zamanda Bithynia Bölgesi’nden bilinen sınırlı sayıdaki oyun tablası arasında yer alarak bölgedeki oyun kültürünün sürekliliğine ışık tutmaktadır. Çalışmanın amacı, bu oyun tablasını arkeolojik konteksti, teknik özellikleri ve devşirme malzeme içindeki konumuyla ayrıntılı biçimde değerlendirerek, Anadolu ve Akdeniz dünyasındaki benzer örneklerle karşılaştırmak ve dokuztaş oyununun kültürel yayılımı üzerine bütüncül bir yorum ortaya koymaktır.
This study examines a Nine Men’s Morris (Merels) gaming layout carved on a stone block reused as spolia in the fortification wall of Apollonia ad Rhyndacum (Gölyazı). As one of the earliest strategy board games of the ancient world, Nine Men’s Morris spread widely and was known under different names across periods and regions. The carefully finished surface of the Apollonia example indicates that the stone originally served as an independent gaming board prior to its secondary use as building material. The layout, formed by concentric squares, follows the canonical Merels scheme and suggests that the game was also known in Anatolia from the Roman period onwards. The find provides valuable evidence for the intellectual and recreational dimensions of social life in Apollonia. Moreover, as one of the limited number of documented gaming boards from Bithynia, it sheds light on the continuity of local gaming culture. The study evaluates the object in relation to its archaeological context, technical features, and placement within spoliated masonry, and compares it with parallels from Anatolia and the broader Mediterranean in order to propose a comprehensive interpretation of the cultural diffusion of Nine Men’s Morris.