Akademik Veri Yönetim Sistemi
BUSINESS JOURNAL 5TH INTERNATIONAL PARIS SOCIAL SCIENCE CONGRESS, Paris, Fransa, 21 Aralık 2025, ss.339-353, (Tam Metin Bildiri)
İhracat, ülkelerin ekonomik büyüme performansını destekleyen, dış ticaret dengesini iyileştiren ve küresel değer zincirlerindeki rekabetçi konumlarını güçlendiren temel unsurlardan biridir. Türkiye açısından ihracatın sektörel ve mekânsal dağılımının analizi, yalnızca ulusal düzeyde ekonomik görünümü değerlendirmek açısından değil, aynı zamanda illerin üretim yapısı, sektörel uzmanlaşma düzeyi ve rekabet kapasitesini ortaya koymak bakımından da büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, ihracat performansının yalnızca toplam değerler üzerinden değil, sektörel bileşenler dikkate alınarak çok boyutlu biçimde incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışma, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından yayımlanan 2024 yılı verilerinden hareketle, Türkiye’de en fazla ihracat gerçekleştirilen 10 sektör temelinde en yüksek ihracat hacmine sahip 10 ilin performansını çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı çerçevesinde nesnel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, iller arasındaki sektörel farklılaşmanın ölçülmesi amacıyla kriter ağırlıkları Entropi yöntemiyle belirlenmiş, illerin bütüncül ihracat performanslarının sıralanmasında ise MAIRCA yöntemi kullanılmıştır. Entropi yöntemi bulguları, sektörel kriterlerin ayırt edicilik düzeylerinin homojen olmadığını ve özellikle hazır giyim ve konfeksiyon, tekstil ve hammaddeleri ile kimyevi maddeler ve mamulleri sektörlerinin iller arası ihracat performansını açıklamada daha yüksek öneme sahip olduğunu ortaya koymuştur. MAIRCA yöntemi ile elde edilen sıralama sonuçları, illerin yalnızca toplam ihracat büyüklüklerine göre değil, sektörel yapı ve uzmanlaşma düzeylerine göre de farklılaştığını göstermektedir. Elde edilen sıralamaların TİM verilerine dayalı geleneksel sıralamalarla büyük ölçüde örtüşmesi, yöntemin tutarlılığını desteklerken, bazı illerde gözlenen sıralama değişimleri ise ÇKKV temelli yaklaşımların daha derinlikli ve açıklayıcı sonuçlar sunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, sektörel ihracat verilerini doğrudan kriter olarak ele alması bakımından literatüre özgün bir katkı sunmakta ve bölgesel ihracat politikalarının tasarlanmasına yönelik analitik bir çerçeve önermektedir.
Exports are one of the fundamental elements that support countries' economic growthperformance, improve the balance of trade, and strengthen their competitive position in globalvalue chains. For Türkiye, analysing the sectoral and spatial distribution of exports is of greatimportance not only in terms of assessing the economic outlook at the national level, but alsoin terms of revealing the production structure, level of sectoral specialisation and competitivecapacity of the provinces. In this context, export performance must be examined in amultidimensional manner, taking into account sectoral components, rather than just total values.Based on data published by the Türkiye Exporters Assembly (TİM) for 2024, this study aimsto objectively evaluate the performance of the 10 provinces with the highest export volume inthe 10 sectors with the highest exports in Türkiye, using a Multi-Criteria Decision Making(MCDM) approach. In the study, criterion weights were determined using the Entropy methodto measure sectoral differentiation between provinces, while the MAIRCA method was used torank the provinces' overall export performance. The findings of the Entropy method revealedthat the levels of distinctiveness of the sectoral criteria were not homogeneous and that theready-to-wear and clothing, textiles and raw materials, and chemical substances and productssectors were particularly important in explaining the inter-provincial export performance. Theranking results obtained using the MAIRCA method show that provinces differ not only interms of their total export volume but also in terms of their sectoral structure and level ofspecialisation. The fact that the rankings obtained largely coincide with traditional rankingsbased on TİM data supports the consistency of the method, while the ranking changes observedin some provinces reveal that MCDM approaches offer more in-depth and explanatory results.The study makes a unique contribution to the literature by directly using sectoral export data asa criterion and proposes an analytical framework for designing regional export policies.