Niğde İli Tarımsal Su Ayak İzi Dinamiklerinin Yenilikçi Trend Analizi Kullanılarak Değerlendirilmesi

Creative Commons License

YETIK A. K., CANDOĞAN B. N.

ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, cilt.14, sa.1, ss.91-103, 2026 (TRDizin)

Özet

İklim değişikliği ve artan gıda talebi, yarı kurak tarım bölgelerinde sınırlı su kaynakları üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Bu çalışma, 2005-2024 döneminde Niğde İlindeki bitkisel üretim ve tarımsal su kullanımındaki uzun dönemli değişimleri incelemek amacıyla su ayak izi değerlendirmesini Yenilikçi Trend Analizi ile birlikte kullanmıştır. Baskın ürünler için yeşil, mavi ve gri su ayak izi bileşenleri hesaplanmış, ardından bu değerler yıllık verim ve hasat edilen alan verileri kullanılarak bölgesel ölçeğe taşınmıştır. Bulgular, verimlilik ile ölçek arasında kritik bir hidrolojik paradoks olduğunu ortaya koymuştur. Atmosferik su talebi artmasına rağmen, modern sulama teknolojileri ve yüksek verimli çeşitlerin etkisiyle birim su ayak izi bir azalma eğilimi göstermiştir. Ancak bu teknik verimlilik, bölgesel ölçekte mutlak su tasarrufuna dönüşmemiştir. Aksine, bölgesel su ayak izi hacmi artış eğilimi göstermiştir. Bu hidrolojik genişleme, nüfus artışı ve yükselen ekonomik talebin tetiklediği belirgin bir geri tepme etkisine işaret etmektedir. Analizler, verimlilik artışlarından sağlanan su tasarrufunun yeraltı suyunu korumaktan çok ürün desenini değiştirmek için kullanıldığını göstermektedir. Çalışma döneminde buğdayın payı %55’ten %38’e gerilerken, katma değeri yüksek ancak mavi su yoğunluğu fazla olan patates ve kuru fasulye gibi ürünler sırasıyla %18 ve %7.2 düzeyine ulaşarak hızla genişlemiştir. Sonuçlar, teknolojik modernizasyonun tek başına yeterli olmadığını; yeraltı suyu üzerindeki baskının azaltılabilmesi için politikaların nicel su tahsis sınırları ve stratejik ürün planlaması ile desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Climate change and rising food demand are increasing pressure on limited water resources in semi-arid agricultural regions. This study combined water footprint assessment and Innovative Trend Analysis to examine long-term changes in crop production and agricultural water use in Niğde Province, Turkey, between 2005 and 2024. Green, blue, and grey water footprint components were estimated for the dominant crops and then upscaled to the regional level using annual yield and harvested area data. Results revealed a critical hydrological paradox between efficiency and scale. Despite increasing atmospheric water demand, the unit water footprint showed a decreasing trend, driven by modern irrigation technologies and high-yielding varieties. However, this technical efficiency did not translate into absolute water savings on the regional scale. On the contrary, the regional water footprint volume exhibited an increasing trend. This hydrological expansion points to a clear rebound effect driven by population growth and rising economic demand. Analyses indicate that water savings from efficiency gains were utilized to alter the crop pattern rather than to conserve groundwater. During the study period, the share of wheat declined from 55% to 38%, while blue water intensive crops such as potato and dry bean expanded rapidly, reaching 18% and 7.2%, respectively. Results highlight that technological modernization alone is insufficient; policies must be supported by quantitative allocation caps and strategic planning to alleviate pressure on groundwater.