Tasarlayarak İşlenen Kasten Öldürme Suçu Açısından Şahısta Hatanın Ceza Sorumluluğuna Etkisi

VI. Uluslararası Necmettin Erbakan Hukuk Kongresi, Konya, Türkiye, 20 - 22 Mayıs 2026, ss.212-214, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Konya
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.212-214
Bursa Uludağ Üniversitesi Adresli: Evet

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 24.12.2013 tarihinde vermiş olduğu bir kararına konu olan olay şöyle gerçekleşmiştir: Sanık, kendisi askerlik yaptığı sırada resmi nikâhlı eşini kaçıran (K)’yı öldürmeye karar verir. (K)’nın adresini araştırmaya başlayan sanık, onun çalıştığı dükkânın yerini öğrenir ve oraya gider. Sanık, o sırada dükkânda bulunan ve (K)’dan altı yaş küçük olan kardeşi (C)’yi (K) zannederek öldürme eylemini gerçekleştirmek için uygun zamanı bekler. Olay yerinden uzaklaşıp gece saatlerinde tekrar gelen sanık, bir süre daha bekler; (C) dükkândan çıktıktan sonra bir el ateş ederek onu öldürür. Söz konusu kararda, kasten insan öldürme suçu açısından cezayı artıran bir nitelikli hal olarak tasarlamanın (TCK m. 82/1-a) oluştuğu tespit edilmiştir. Failin şahısta hataya düştüğü de açıktır. Şahısta hata, suçun temel şekli açısından, failin ceza sorumluluğunu etkilememektedir. Burada tartışma arz eden husus, somut olayda şahısta hataya düşen fail hakkında nitelikli unsurlarda hatayı düzenleyen TCK m. 30/2’nin uygulama alanı bulup bulamayacağıdır. İlgili hükmün uygulanacağına karar verilirse fail hatasından yararlanacak ve suçun temel şeklinden cezalandırılacaktır. Aksi yönde karar verildiğinde ise failin hatası ceza sorumluluğunu hiçbir şekilde etkilemeyecek ve fail tasarlayarak kasten insan öldürme nedeniyle cezalandırılacaktır. Yargıtay, cezayı artıran nitelikli hallerde mağdurun şahsına ilişkin olanlar ile fiile ilişkin olanlar arasında bir ayrıma gitmektedir. Nitelikli halin fiile ilişkin olduğu durumda failin şahısta hatasının nitelikli unsurlarda hata olarak değerlendirilmeyeceğini kabul etmektedir. Bu nedenle fail hatasından yararlanamamakta ve nitelikli hal nedeniyle cezası artırılmaktadır. Nitelikli halin mağdurun şahsına ilişkin olduğu durumda ise fail hatasından yararlanmakta ve suçun temel şekli nedeniyle cezalandırılmaktadır. Tasarlama söz konusu olduğunda mağdurun şahsı ön plana çıktığı için failin hatasından yararlanması gerektiği kabul edilmektedir. Bu konuya ilişkin olarak öğretide ileri sürülen görüşlerin çoğu da söz konusu ayrıma dayanmaktadır. Ancak tasarlamanın mağdurun şahsına mı yoksa fiile mi ilişkin olduğu hususu tartışma arz etmektedir. Bir başka görüşe göre ise tasarlamanın failin sübjektif durumuyla ilişkili olması nedeniyle şahısta hata durumunda da bu nitelikli hal uygulanmalıdır. Benzer tartışmalar, kasten öldürme suçunun kan gütme saikiyle ya da töre saikiyle işlenmesi nitelikli halleri açısından da yürütülmektedir. Bu çalışmada öncelikle şahısta hataya ilişkin kısa ve genel bir açıklamaya yer verilecektir. Ardından tasarlayarak işlenen kasten öldürme suçu açısından şahısta hatanın ceza sorumluluğuna etkisine ilişkin Yargıtay içtihadı ve öğretideki görüşler ele alınacaktır. Son olarak, bu konudaki tartışmaya katkı sağlayacak teorik bir çözüm önerisinde bulunulacaktır.

The case subject to the judgment rendered by the Criminal General Assembly of the

Turkisch Court of Cassation on 24 December 2013 unfolded as follows: The defendant

decided to kill (K), who had abducted his wife while the defendant was performing

his military service. The defendant began to investigate (K)’s address, learned the lo-

cation of the shop where (K) was employed, and went there. Mistaking (K)’s younger

brother (C), who was six years his junior and present at the shop at the time, for (K),

the defendant waited for the appropriate moment to carry out his plan to kill. After

leaving the scene and returning later that night, the defendant continued to wait. Once

premeditation, as an qualified element under Article 82(1)(a) of the Turkish Penal

Code (“TCK”), had been established with respect to the offense of intentional killing. It

is equally clear that the offender erred with respect to the identity of the victim. Error

in persona, in terms of the basic form of the offense, does not affect the offender’s

criminal liability. The controversial issue here is whether TCK Article 30/2, which re-

gulates errors in qualified elements, can be applied in the concrete case. The Court of

Cassation distinguishes between qualified elements relating to the victim and relating

to the act itself. Where the qualified elements relates to the act, it is accepted that the

offender’s error in persona cannot be treated as an error in qualified elements. In

such cases, the offender cannot benefit from the error, and the penalty is increased on

account of the qualified element. By contrast, where the qualified element relates to

the victim, the offender may benefit from the error and will be punished for the basic

form of the offense. In cases involving premeditation, since the identity of the victim

is brought to the forefront, it is accepted that the offender should benefit from the

error. The majority of scholarly opinion likewise rests on this distinction. However,

the question of whether premeditation pertains to the victim or to the act remains

contentious. According to another view, since premeditation is associated with the

subjective state of the offender, the aggravating circumstance should still apply even

in cases of error in persona. Similar debates are also conducted with respect to the

qualified elements of intentional killing committed out of blood feud or motivated by

custom. This study will first provide a brief and general explanation concerning error

in persona. Subsequently, it will examine the jurisprudence of the Court of Cassation

and scholarly opinions regarding the effect of error in persona on criminal liability in

cases of intentional killing committed with premeditation. Finally, it will put forward

a theoretical solution intended to contribute to the ongoing debate on this matter.