Kasımpaşa Uşşâkî Âsitânesi’nin Son Postnişîni: Mustafa Sâfî Efendi
Sufiyye, sa.20, ss.1-36, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 20
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.46231/sufiyye.1868041
- Dergi Adı: Sufiyye
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.1-36
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Bursa Uludağ Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Tasavvuf tarihinin mühim yollarından biri olan Uşşâkîlik, Osmanlı’nın son dönemlerinden günümüze kadar uzanan etkisiyle dikkat çeken, aşk merkezli bir irfan geleneğidir. Bu geleneğin önemli temsilcilerinden biri olan ve Kasımpaşa Uşşâkî Âsitânesi’nin son postnişîni olarak bilinen Mustafa Sâfî Efendi 1274 (1858) yılında Burdur’da dünyaya gelmiştir. Dinî eğitimini İstanbul’da tamamlamasının ardından ilmî yeterliliği ve tedris faaliyetlerindeki başarısıyla kısa sürede temayüz ederek Fatih Camii’ndeki derslerinin yanı sıra resmî eğitim kurumlarında da görev yapmıştır. Uşşâkî şeyhi Fahreddin Himmetî’den irşad izni alıp ilk olarak Fatih’teki Fındıkzâde Tekkesi’nin daha sonra Hasan Hüsameddin Uşşâkî Âsitânesi’nin meşihat görevini üstlenmiştir. Çalışmanın temel amacı literatürde hakkında müstakil bir inceleme bulunmayan Mustafa Sâfî Efendi’nin hayatını, tasavvufî şahsiyetini ve tarikat içindeki konumunu ele almaktır. Bu çerçevede arşiv belgeleri ve yazma eserler de dikkate alınarak Mustafa Sâfî Efendi’nin silsilesi, aldığı tasavvufî eğitim, seyrü sülûk anlayışı ve irşad faaliyetleri incelenmiştir. Elde edilen veriler, Mustafa Sâfî Efendi’nin Uşşâkîliğin usûl ve erkânını muhafaza etmekle birlikte, özellikle ahlâkî olgunlaşmayı merkeze alan bir terbiye anlayışını benimsediğini göstermektedir. Ayrıca onun, Osmanlı’nın son ve Cumhuriyet’in ilk döneminin sosyal ve dinî şartları içinde Uşşâkî geleneğin sürekliliğini sağlamada önemli bir rol üstlendiği tespit edilmiştir. Böylece, daha önce hakkında herhangi bir akademik çalışma olmayan Mustafa Sâfî Efendi’nin tanıtılması ve Uşşâkî geleneğine olan etkilerini alan araştırmacılarının istifadesine sunulması amaçlanmaktadır.
Ushshāqiyya order, one of the important paths in the history of Sufism, is a love-centered mystical tradition that has attracted attention with its influence extending from the late Ottoman period to the present day. Mustafa Sāfī Efendi, one of the important representatives of this tradition and known as the last sheikh of the Kasimpasa Ushshāqī Āsitāne, was born in Burdur in 1274 (1858). After completing his religious education in Istanbul, he quickly distinguished himself with his scholarly competence and success in teaching, and served in official educational institutions in addition to his lessons at the Fatih Mosque. He received ijazah (license) for spiritual guidance from the Ushshākiyya sheikh Fahreddin Himmetī and first assumed the leadership of the Fındıkzāde Tekke (Lodge/Sufi Center) in Fatih, and later the Hasan Hüsameddin Ushshāqī Āsitāne. The main objective of this study is to examine the life, Sufi personality, and position within the Sufi order of Mustafa Sāfī Efendi, a subject for which there is no independent study in the literature. In this context, considering archival documents and manuscripts, Mustafa Sāfī Efendi’s lineage, Sufi education, understanding of spiritual journey (sayr-u suluk), and guidance activities have been investigated. The data obtained show that Mustafa Sāfī Efendi, while preserving the principles and customs of the Ushshāqiyya order, adopted a model of upbringing that particularly focused on moral maturity. Furthermore, it has been determined that he played a significant role in ensuring the continuity of the Ushshākī tradition within the social and religious conditions of the late Ottoman and early Republican periods. Thus, the aim is to introduce Mustafa Sāfī Efendi, about whom there has been no previous academic study, and to present his influence on the Ushshākiyya tradition to researchers in the field.