Akademik Veri Yönetim Sistemi
Bursa Akademi, Bursa, 2018
13-15. yüzyıllar arasındaki Eski Anadolu Türkçesi, Türk dili için önemli bir dönemdir. Türk dili, Eski Türkçenin izlerinden arınarak müstakil bir yazı dili haline bu dönemde gelmiştir. Selçuklu döneminde Arapça ve Farsçanın etkisine rağmen özellikle Beylikler döneminde Türkçe ön plana geçmiş ve gelişmiş bir yazı dili olarak genel anlamda kuruluşunu bu dönemde sağlamıştır. Beylerin de desteklemesiyle, bu dönemde çok sayıda telif ve tercüme niteliğinde eser verilmiştir.Eski Anadolu Türkçesi döneminde dinî konuları ihtiva eden eserlerin başında halka yönelik, sanat amacı gütmeden ve sade bir dille yazılan mevlitler gelmektedir. Hz. Muhammed'in doğumunu, hayatını, mucizelerini ve ölümünü konu alan bu manzum metinler, gerek konuları gerekse yazıldıkları dönemin söz varlığını ortaya koymaları açısından dil tarihimizde ayrı bir öneme sahiptirler. Edebiyatımızda yazılan mevlitlerin şaheseri şüphesiz Süleyman Çelebi'nin Vesîletü'n-necât 'ıdır. 15. yüzyıldan sonra her dönemde Hz.Muhammed'in yaşamını halka öğretmek için birçok mevlit yazılmıştır. Bu mevlitlerden biri de 15. yüzyılda yazılmış olan Gönenli Yahya b. Bahşî'nin Mevlid'idir.
Gönenli Yahya b. Bahşî'nin Mevlid'ini konu olarak çalışmamızın birinci sebebi, Bahşî'nin Süleyman Çelebi'nin çağdaşı olması ve Süleyman Çelebi'yle aynı manevi havayı Bursa'da teneffüs etmiş bir şair olmasıdır. İkinci sebebi ise Gönenli olmam ve doğup büyüdüğüm topraklara ve hemşehrim Bahşî'ye minnet borcumu ödeyebilme arzumdur.
Çalışmamızın Giriş bölümünde Eski Anadolu Türkçesi dönemi ve mevlit üzerinde durulmuş, çeşitli kaynaklardan faydalanılarak Eski Anadolu Türkçesi dönemi ve Arap, Fars, Türk edebiyatındaki mevlitler hakkında özet bilgiler verilmiştir. 1. Bölümde Gönenli Yahya b. Bahşî'nin hayatı, eserleri; Mevlid'in adı ve türü, yazılış tarihi, yazılış sebebi, nazım şekli ve beyit sayısı, tertibi ve bölüm başlıkları, yazma nüshaları, nüshalar arasındaki farklar, Mevlid'in şekil özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca Mevlid'in muhtevası özetlenmiş ve Süleyman Çelebi'nin Vesîletü'n-necât'ı ile Bahşî'nin Mevlid'i karşılaştırılmıştır. 2. Bölümde Mevlid ses ve şekil bilgisi açısından ayrıntılı bir biçimde ele alınmış ve Mevlid'in söz varlığı üzerinde durularak döneminin söz varlığını yansıtan kelimeler, deyimler ve atasözlerinin dökümü alfabetik olarak verilmiştir. 3. Bölümde Beyazıt nüshası ile Süleymaniye nüshası karşılaştırılarak Mevlid'in tenkitli metni ortaya konulmuştur. Tenkitli metinde dönemin dil özelliklerini yansıtan ve eksiksiz bir nüsha olan Beyazıt nüshası esas alınmıştır. 4. Bölümde gramatikal dizin yer almaktadır. Dizindeki kelimelerin ve kelime gruplarının anlamları sözlük anlamıyla değil metindeki anlamlarıyla verilmiştir. 5. Bölümde Beyazıt nüshasının tıpkıbasımı yer almaktadır. Bu eserin hazırlanma sürecinde değerli yardımlarını ve desteğini esirgemeyen muhterem hocam Prof. Dr. Hatice ŞAHİN'e, kıymetli arkadaşım ve meslektaşım Doç. Dr. Süleyman EROĞLU'na şükranlarımı sunarım.
Ayrıca çalışmalarım süresince beni destekleyen eşim Tuğba'ya, oğullarım
Yusuf Tuna ve Şükrü Arda'ya teşekkür ederim.