Research Information System
XI. Uluslararası Dünya Dili Türkçe, Samsun, Turkey, 16 - 18 October 2019, vol.1, no.1, pp.1131-1139, (Full Text)
Sondan eklemeli bir dil olan Türkçede işletme ve türetme eklerinin kullanılması yoluyla kelimeler
arasında ilişki kurulur, yeni kelimeler türetilirken eklerin getirildiği kök veya gövdeler, yeni bir anlam
boyutuna taşınır ya da anlam ayrıntısı kazanırlar. Dil içinde bu denli önemli görev üstlenmiş eklerin
genel olarak tasnifiyle, söz konusu işlevlerden hangisini yerine getirdiğiyle ilgili gruplamalar da farklı
farklı görüş ve izahlar çerçevesinde devam etmektedir. Küçültme ekleri olarak adlandırılan bir grup ek
üzerinde de aynı doğrultuda çalışmalar yapılmış, bu eklerin fonetik ve morfolojik özellikleri ve
eklendiği kelimeye yüklediği semantik değerler, çalışma konusu olarak gündeme gelmiş; eklendiği
isme küçültme, sevgi, merhamet kavramları katmaya yarayan ve aynı grup içinde değerlendirilen
(+cA, +cAK, +cIK, +sI, +(I)msI, +(I)mtırak) gibi ekler, bütün olarak ya da teker teker ele alınıp
açıklanmaya çalışılmıştır. Bu eklerle ilgili tarihi gramer kitaplarında da bölüm açılmış, kimi zaman
ayrıntıya varan düzeyde açıklamalar yapılıp örnekler verilmiştir.
Küçültme eklerinden bir tanesi olan +Cık eki, bu eklerin en işleklerinden biri olarak çok sayıda kök
veya gövde üzerine getirilmiş, bu kelimelerin büyük bir kısmı da madde başı olarak sözlüklerde yer
almıştır. Kelimelerin madde başı olarak değerlendirilmesinde şüphesiz sözlük yazarlarının konuyla
ilgili görüşleri rol oynamaktadır ancak yine de bu durum, ekin ne kadar işlek olduğunun açıkça
göstergesidir. Dilde işlek kullanım imkânı bulan ekin eklendiği kelimeye de farklı anlam ayrıntıları
kattığı da ortadadır. Oğuz Türkçesinin yazıya geçmiş ilk örneği olan Eski Anadolu Türkçesi
metinlerinde, Osmanlı dönemi metin ve sözlüklerinde de bu kategorideki eklerle ilgili bilgiler, deliller
yer almaktadır. Bu bildiride Eski Anadolu metinlerinden itibaren günümüze kadar +Cık ekinin
örnekleri tespit edilip ekin kullanımıyla ilgili temayüller ortaya konmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Türetme ekleri, küçültme eki, Eski Anadolu Türkçesi