Türkiye’de Yetiştirilen Bazı Domates Gen Kaynaklarının Tuza Toleransları İle Morfolojik Özellikleri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Bahçe Bitkileri (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Vedat Şeniz
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu arastırmada, tuz çalısmaları Uludağ Üniversitesi Bahçe bitkileri seralarında,
melezleme çalısmaları Tat Tohum A.S.’de, laboratuar islemleri de Uludağ Üniversitesi
Bahçe Bitkileri ve Toprak Bölümü laboratuarlarında, 2003-2006 yıllarında
gerçeklestirilmistir. Arastırma iki asamada yapılmıstır. Birinci asamada, Türkiye
coğrafyasında yetistirilen otuz üç adet domates genotipi arasından tuza tolerant ve
hassas olanlar belirlenmistir. Đkinci asamada, tolerant ve hassas genotipler resiprokal
olarak melezlenmis, elde edilen F1 melezlerinin tuza toleransları ve sitoplazmalarının
tuza toleransta etkisi tespit edilmistir. Genotip ve melezlerden elde edilen fidelere,
kontrol, 8 ve 12 d/Sm NaCl konsantrasyonları kırk gün boyunca uygulanmıstır.
Tuz uygulamaları ile birlikte, 33 adet farklı domates genotipi arasından bitki
boyu ve yaprak sayısı, gövde-yaprak yas ağırlığı, kök-gövde-yaprak kuru ağırlıkları ve
K/Na- Ca/Na oranları temel alınarak üç adet tuza tolerant (40395, 40443, 47839) ve iki
adet (62573, 70452) hassas genotip saptanmıstır. Bu genotiplerden 40443 ve 62573,
47839 ve 62573, 62573 ve 40443 arasında yapılan melezlemelerden elde edilen F1
melezleri yüksek tuz konsantrasyonunda daha iyi performans göstermistir.
Denemeler sonunda, artan tuz konsantrasyonları ile birlikte tüm büyüme
parametrelerinin azaldığı ve bitkilerin toprak üstü ve toprak altı organlarında Na
miktarının arttığı, Ca-K iyonlarının azaldığı ve bu azalmaların duyarlı genotip ve
melezlerde yüksek, tolerant olanlarda daha az gerçeklestiği belirlenmistir. Yüksek tuz
konsantrasyonlarında K-Ca iyonlarını daha yüksek miktarda alabilen ve bünyelerinde
K/Na-Ca/Na oranlarını yüksek tutabilenlerin tuz konsantrasyonlarına dayanıklı olduğu
tespit edilmistir.
Tuza toleransta sitoplazmanın etkileri bakımından farklılıklar bulunmustur.
Melezlemelerin tümünde sitoplazmanın bir parametre üzerine etkisi önemli
bulunmusken, bir baska parametrede ise aynı melezlemede etkisinin olmadığı
görülmüstür. Bu nedenle sitoplazmanın tuza toleransta karmasık bir yapı gösterdiği
saptanmıstır.