15 Temmuz 2016 Gecesine İlişkin Anılar Örneği Üzerinden İdeolojik Asimetri ve Flaş Anı Oluşumu arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tez Danışmanı: Muharrem Ersin Kuşdil
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Flaş anıların Sosyal Baskınlık Kuramı'nın ana savları bağlamında ele alınmasını ana amaç olarak belirleyen ve iki araştırmadan oluşan bu tez çalışmasının ilk araştırması 15 Temmuz 2016 gecesine ait anıların literatürde önerilmiş olan bazı temel kanonik ve fenomenolojik özelliklere sahip olup olmadığının ve bu anıların bir sosyal temsil niteliği taşıyıp taşımadığının belirlenmesini hedeflemiştir. İlk araştırmada, çevrimiçi bir form yoluyla 343 katılımcıdan toplanan veriler, nitel ve nicel verilerin eşzamanlı analizini mümkün kılan bir karma desen metoduyla incelenmiştir. Bulgular, söz konusu anıların hem flaş anı özelliklerine hem de bir sosyal temsil yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Katılımcılar, kanonik kategori özellikleri üzerinden 15 Temmuz 2016 gecesine ilişkin güçlü flaş anılara sahip olanlar veya zayıf flaş anılara sahip olanlar olmak üzere ikiye ayrılmış ve bu grupların olay gecesine ilişkin sosyal temsilleri kıyaslanmıştır. Güçlü flaş anı sahibi katılımcıların sosyal temsillerinin zayıf flaş anı grubu katılımcılarına kıyasla genel sosyal temsilin çekirdek yapısından daha çok sayıda öğe içerdiği de bulgular arasındadır. Bu bulgular toplumsal flaş anıların güçlenmesinde sosyal temsillerin oluşumunda ve sürdürülmesinde geçerli olan süreçlerin de etkili olabileceği şeklinde yorumlanmıştır. İkinci araştırmada ise Sosyal Baskınlık Kuramı'nın görece az ele alınmış olan "ideolojik asimetri" kavramı üzerinden flaş anıların incelenmesi hedeflenmiştir. 15 Temmuz gecesine ait anıların birer flaş anı niteliği taşıdıklarının ilk çalışmada saptanmasının ardından, ikinci çalışmada bu kez 1113 üniversite öğrencisi arasından sosyal baskınlık yönelimi ve sistemi meşrulaştırma eğilimi üzerinden ayrıştırılarak (en yüksek ve en düşük) seçilen 239 katılımcının flaş anı işlevleri ve özellikleri; değerleriyle, inanışlarıyla (sosyal aksiyomlar) ve 15 Temmuz olayını protesto eylemlerine katılımlarıyla ilişkileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bulgular, ideolojik asimetri savıyla da tutarlı olacak şekilde, yüksek sistemi meşrulaştırma eğilimine sahip katılımcıların sosyal baskınlık yönelimlerinin flaş anıların işlevleriyle sergilediği ilişkilerin, düşük sistemi meşrulaştırma eğilimine sahibi katılımcıların sergilediği ilişkilere oranla daha güçlü olduğunu göstermektedir. Bulgular, toplumsal flaş anıların oluşum ve sürdürülmesinde toplumdaki hiyerarşik yapılanmanın belirleyici bir etkisi olduğu kanısını güçlendirmiştir.