Kemâl Kavramı Bağlamında Gazzâlî Düşüncesinde Eğitim
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ BÖL., Türkiye
Tez Danışmanı: Turgay Gündüz
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Eksik fakat tamamlanma isteği ile dünyaya gelen insan, ömrü boyunca
farklı yetkinlik arayışlarının peşinden gitmektedir. Eğitimin bu yetkinlik
arayışının neresinde olduğu ya da olması gerektiği sorusu, tarih boyunca pek çok
düşünürün gündeminde olmuştur. Bu çalışma insanın kemâlinin anlamı, imkânı,
sınırı ve bu kemâli elde etmenin yollarını Ġazzâlî’nin perspektifinden ele
almaktadır. Bu çerçevede en temelde “İnsanın aslî tabiatı onun kemâline nasıl etki
eder?” ve “İnsanın kemâli elde etmesinde eğitimin rolü nedir?” sorularına cevap
aramaktadır. Ġazzâlî düşüncesinde eğitimle amaçlanan, insanın varlığının
hakikatini kavramasını ve bu sayede nihâî mutluluğu olan kemâlini elde etmesini
sağlamaktır. Bu kemâli elde etmenin yolu ilim ve ameldir. İnsanın kalıcı mutluluğu
anlamına gelen bu kemâlin derecesi, kişinin yaratıcısına dair bilgisini ifade eden
maʿrifetullâha erişmesi ölçüsüncedir.
Ġazzâlî düşüncesi ve bu düşüncenin beslendiği felsefî ve tasavvufî
kaynakları tetkik eden çalışmada, insanın kemâli ve bu süreçte eğitimin rolü
bağlamında ortaya konan temel tespitler şunlardır: İnsan, fıtrat ve mizâc olarak
ifade edilen aslî tabiatlarla dünyaya gelir. Bu tabiatlar insana belli potansiyel ve
yatkınlıklar sağlar. Eğitim ise bu potansiyellerin farkına varılmasını (idrâk), açığa
çıkarılmasını (keşf) ve söz konusu yatkınlıkların mutedil olana yönlendirilmesini
ifade eder (tevcîh). Bu üç temel üzerinde işleyen eğitim süreci, tedricî davranma ve
kişilere özgü nitelikleri göz önünde bulundurma ilkeleri doğrultusunda
ilerlemelidir.