Çok-hukuklu sistem ve İslam Hukukundaki yeri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Türkiye
Tez Danışmanı: Hamdi Döndüren
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Hukukî çoğulculuk düşüncesi, kültür ile hukuk arasındaki iki yönlü ilişkiden hareketle
kendisine düşünsel bir zemin oluşturur. Bu düşünceye göre hukuk, bulunduğu toplumun kültürel
bir görünümüdür. Hukukun teşekkül sürecinde kültürü oluşturan tüm unsurların etkisi vardır.
Diğer yandan kültür, ancak hukukun sağlayacağı imkanlarla varlığını sürdürebilir.
Hukukî çoğulculuk düşüncesinin Batı’da gelişmesinde hem postmodernizmle kendini iyice
gösteren Batı düşüncesindeki değişim ve dönüşümün hem de toplumları giderek çok kültürlü
yapılara dönüştüren küreselleşme sürecinin katkısı vardır. Bundan dolayı hukukî çoğulculuk
düşüncesi, postmodernizm ve küreselleşme sürecine denk düşecek şekilde 1980’lerden itibaren
yaygınlık kazanmıştır. Ancak bu kavramın ilkez ortaya çıkması, post-koloniyal sürece rastlar.
Başta İslam toplumları olmak üzere Batı dışı toplumları araştıran Batılı sosyolog ve
antropologlar, hukukî çoğulculuk kavramını, buralardaki sosyo-hukukî yapıyı tanımlamak için
geliştirmişlerdir.
Hukukî çoğulculuk savunucularının Batı dışı toplumlar için sosyal bir olgu olarak
değerlendirdiği bu çoğulcu hukukî yapı, Batı’da gelişen özgürlükçü söylem, inanç özgürlüğü,
azınlık hakları, kültürel haklar, çok-kültürlülük gibi kavramlarla ilişkilendirilerek Batılı anlayış
ve yapılara uygun hale getirilmiş olsa da, temelde İslam düşüncesindeki gayrimüslimlere
(zimmîler) tanınan hukukî otonomiden farksızdır. Orta Çağ’ın siyaset anlayışının etkisiyle
Müslümanlar zimmîleri devlet yönetiminden uzak tutmuş olsalar da, onların dinlerinden
kaynaklanan farklılıkları hukuken korunmuş ve yüzyıllar boyunca Müslümanlarla bir bütün
halinde, yan yana ve iç içe yaşayabilmişlerdir. Bu anlamda Batı’daki farklı kültürel değerlerin
korunması amacıyla bazı hukukî düzenlemelerin yapılmasını öngören anlayış ile İslam
hukukunda zimmîlere yönelik yapılan farklı hukukî düzenlemeler, temelde aynı amaca hizmet
etmektedir.