Alkol kullanım bozukluğundaki aşermenin önlenmesinde göz hareketleri ile duyarsızlaştırma-yeniden işleme müdahalesi: Randomize kontrollü çalışma
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Madde Bağımlılığı, Türkiye
Tez Danışmanı: Zeki Yüncü
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Bu araştırma, bağımlılık-odaklı göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme psikoterapisinin (BO-EMDR) alkol kullanım bozukluğu (AKB) olan yetişkin hastaların aşerme şiddeti, aşerme üzerindeki kontrol düzeyi, klinik belirti düzeyi, özyeterlik düzeyi ve işlevsellik düzeyi üzerinde herhangi bir iyileştirici etkisi olup olmadığını incelemektedir. Yöntem: Bu araştırma, Eylül 2022-Aralık 2022 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsünde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, bağımlılık polikliniğine başvuran ve alkol bağımlılığı tedavisi gören 24 hasta oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan hastalar randomize şekilde iki ayrı araştırma koluna ayrılmıştır. Kontrol grubu hastaları (n:12, yaş:45.66±11.08) bağımlılık polikliniğinde uygulanan standart tedaviyi alırken, deney grubu hastaları (n:12, yaş:41.75±9.15) standart tedaviye ek haftalık olarak planlanan 3 seans BO-EMDR psikoterapisi almıştır. Araştırmanın verileri; bağımlılık şiddeti için Alkol Kullanım Bozukluklarını Tanıma Testi (AUDIT), erken dönem travmatik yaşantı düzeyi için Çocukluk Çağı Ruhsal Travma Ölçeği (CTQ), aşerme şiddeti için Penn Alkol Aşerme Ölçeği, aşerme üzerindeki kontrol düzeyi için Aşerme Yaşantı Ölçeği, klinik belirtiler için DSM-5 Birinci Düzey Kesitsel Belirti Ölçeği, özyeterlik için Genel Özyeterlik Ölçeği, işlevsellik için İşlevselliğin Genel Değerlendirmesi aracılığıyla toplanmıştır. Her iki gruptaki hastaların aşerme şiddeti, aşerme üzerindeki kontrol düzeyi, klinik belirti düzeyi, özyeterlik düzeyi ve işlevsellik düzeyi üç farklı zaman diliminde (başlangıçta, BO-EMDR müdahalesinin bitiminde ve müdahalenin bitiminden 1 ay sonra) ölçülmüştür. Araştırmanın analizleri parametrik olmayan testler aracılığıyla yapılmıştır. Deney grubundaki hastaların aşerme şiddeti, aşerme üzerindeki kontrol düzeyi, klinik belirti düzeyi, özyeterlik düzeyi ve işlevsellik düzeyinin müdahale öncesine göre, müdahale sonrası ve 1-aylık izlemde farklılaşıp farklılaşmadığına bakmak için Friedman Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testinden; deney ve kontrol grubunun müdahale öncesine göre, müdahale sonrasında ve 1-aylık izlemde aynı değişkenler açısından aralarında herhangi bir fark olup olmadığına bakmak için Mann Whitney U Testinden yararlanılmıştır. Bulgular: Deney grubu hastalarının aşerme şiddeti, başlangıca göre anlamlı şekilde düşmüştür; ancak gruplararası aşerme şiddetinde müdahale sonrası ve 1-aylık izlemde anlamlı fark yakalanmamıştır. Deney grubunun aşerme üzerindeki kontrol düzeyi müdahale sonrası yükselmiş ve 1-aylık izlemde başlangıca göre yükselen kontrol düzeyi korunmuştur. Aşerme üzerindeki kontrol açısından gruplararası fark yakalanmamıştır. Klinik belirti düzeyinde, grup içinde ve gruplararasında müdahale sonrası ve 1-aylık izlemde anlamlı değişim gözlenmemiştir. Özyeterlik düzeyinde, gruplararasında müdahale sonrası anlamlı bir fark olmamasına rağmen, 1-aylık izlemde fark görülmüş; kontrol grubu hastalarının özyeterlik düzeyi gerilemiştir. Genel işlevsellik düzeyi müdahale sonrası ve 1-aylık izlemde hem grup içi hem gruplararası karşılaştırmalarda anlamlı şekilde farklılaşmış; deney grubu hastalarının işlevselliklerinin kontrol grubuna göre yükseldiği bulunmuştur. Araştırma bulguları, literatürdeki bulgularla tartışılmıştır. Sonuç: Araştırmamız, Türkiye örnekleminde BO-EMDR yönteminin etkinliğinin araştırıldığı ilk çalışmadır. Araştırma bulgularının farklı örneklemlerle ve kontrollü çalışmalarla tekrarlanması gerekmektedir. BO-EMDR yöntemi, AKB tedavisinde ek bir seçenek olarak umut vaadetmektedir.