Anadolu eyâleti’xxnde yaşanan arazi anlaşmazlıkları ışığında 1858 Osmanlı Arazi Kanunnâmesi’xxnin uygulanması (1858-1864)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH, Türkiye
Tez Danışmanı: Cafer Çiftçi
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu
çalışma, 1858 Osmanlı Arazi Kanunnâmesi’nin Anadolu Eyâleti’nde uygulanmasını
konu edinmektedir. Çalışma, 1858-1864 yıllarını kapsayan 181 ve 182 no’lu
Anadolu Ahkâm Defterleri’nde yer alan arazi anlaşmazlıklarının analizine
dayanmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. 1858 Arazi Kanunnâmesi’nin ve
Ahkâm Defterleri’nin kısaca ele alındığı birinci bölümde, öncelikle on
dokuzuncu yüzyıl öncesi toprak sistemine değinilmiş, daha sonra kanunnâmenin
hazırlık evresi olarak tanımlanan dönem (1840-1858) ele alınmıştır. Bölüm,
kanunnâmenin hazırlanma amacı ve içeriği ile ilgili muhtasar bir
değerlendirmeyi de içermektedir. Çalışmanın ana gövdesini oluşturan ikinci
bölümde bahsi geçen defterlerde yer alan şikâyetler üzerinden ilgili coğrafyada
ortaya çıkan mîrîarazi
anlaşmazlıkları ve kanunnâmenin bu anlaşmazlıkların çözümündeki rolü
tartışılmıştır. Üçüncü ve son bölüm ise köy ortak alanları ile ilgili
anlaşmazlıkları konu edinmiştir. Defterlerde önemli bir yer işgal eden bu
anlaşmazlıklar, kanunnâmenin ilgili coğrafyada etkin bir şekilde uygulandığını
ve ortaya çıkan arazi ihtilaflarına çözüm üretme konusunda oldukça başarılı olduğunu
gösterir. İncelenen defterlerde yer alan şikâyetler, Anadolu Eyâleti’nde yaygın
olarak yaşanan arazi anlaşmazlıkları ve bunların çözüm süreçleri hakkında
önemli veriler sunmasının yanı sıra bu coğrafyadaki toprak sahipliği
örüntüsünün ve toprağın kullanım biçimlerinin anlaşılması açısından da oldukça
değerlidir. Bahsi geçen şikâyetler, Anadolu’da hâkim olan tasarruf şeklinin
bireysel tasarruf olduğuna işaret etmektedir. İkinci olarak bu şikâyetler,
toprak sahipliği ve nüfus dinamikleri arasındaki ilişkiye ışık tutar. Tasarruf
ettikleri arazileriyle ilgili şikâyette bulunanların dinî aidiyete göre
dağılımı bölge nüfusuyla paralellik arz etmektedir. Son olarak şikâyetler,
taşra halkının gerek bireysel olarak tasarruf ettikleri mîrî arazilerle ilgili
olarak gerekse ahaliye tahsis edilmiş ortak alanlarla ilgili olarak hak ve
yükümlülüklerinin farkında olduklarına işaret eder. Halkın şikâyetlerinde
kullandıkları dil, toprak hukuku alanındaki mevzuata yabancı olmadıklarını
gösterir.
Anahtar
Sözcükler:Osmanlı,
Anadolu Eyâleti, Arazi Kanunnâmesi, toprak sistemi, mîrî rejim, Ahkâm Defterleri.