Abdulhaluk Uygur`un şiirlerinin dili

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Alimcan İnayet

Tezin Onay Tarihi: 1999

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

ÖZET 1920 yıllarında Orta Asya'da cereyan eden Cedidcilik hareketlerinin bir sonucu olarak Uygur, Özbek gibi Türk boyları arasında yüzyıllardır kullanılan Çağatay Türkçesi, yavaş yavaş önemini kaybetmeye başlamıştır. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri' nde uzun süre kalan ve oradaki gelişmeleri yakından gözlemleyen şair Abdulhahık Uygur, asırlardır gaflet ve cehalette uyutulmuş milletine hitap edebilmek için halkın anlayabildiği bir dille şiirler yazmıştır. Böylece, Çağdaş Uygur yazı dilinin oluşmasında temel oluşturmuştur. Dolayısıyla, Abdulhahık Uygur'un yazdığı şiirlerin dilini, Çağatay Türkçesinin sonu ve yeni Uygur yazı dilinin başlangıcı olarak değerlendirebiliriz. Çalışmamız, "Giriş", "Dil Özellikleri", "Sonuç", "Bibliyografya", "Metin", "Dizin" ve "Orijinal Metin" olmak üzere yedi bölümden oluşmaktadır. "Abdulhahık Uygur'un Çağdaş Uygur Edebiyatı'ndaki Yeri ve Önemi" adını taşıyan birinci bölümde şairin özgeçmişini verdik. Şiirlerindeki Uygur Türklerinin hürriyet özlemini, vatan sevgisini, toplumsal değişiklikleri ve hürriyet için yaptıkları mücadeleyi açıklamaya çalıştık. ikinci bölümde ise, Uygur Türkçesinin gramerini, şiirlerde geçen örneklerle birlikte tanıtmaya çalıştık. Verdiğimiz örnekleri de Türkiye Türkçesine aktardık. Şiirlerde geçen bütün kelimeleri (yaklaşık 2000 kelime), Kutadgu Bilig İndeksi'nde uygulanan metoda dayanarak alfabetik şekilde "Dizin" bölümünde bir araya getirmeye çalıştık. Sonuç olarak diyebiliriz ki, bir halkın dilindeki gelişmeleri, en güzel şekilde o halkın içinde yetişmiş sanatçılar yansıtır. İşte Abdulhaluk Uygur da bu sanatçılardan biridir. Onun şiirleri, Uygur Türkçesinin güzelliğini ve gelişim aşamalarını geleceğe bırakacak en seçkin eserlerdir.