1960-1980 Yılları Arası Yeşilçam Dönemi Türk Sinemasında Argo Söylemi: Türkân Şoray Filmleri Örneklemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Fatma Binnur Erdağı Doğuer
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Osmanlı Devletinin büyük bir coğrafyada hüküm sürmesi ve bünyesinde bulunan, değişik kültüre sahip toplulukların bir arada yaşaması Türk argosunun zengin bir yapıya sahip olmasını sağlamıştır. Ancak kullanırlarının genellikle halkın alt tabakalarından oluşması, içinde bulundukları kültür gereği argonun standart dile göre kaba bir yapıda olması nedeniyle halk tarafından bayağı olarak görülmüş, kayış dili, lisan-ı erazil, lisan-ı hezele, külhanbeyi ağzı şeklinde adlandırılmıştır. Bununla birlikte üçüncü şahıslardan gizlenme amacı ile üretilmiş olan argonun gün yüzüne çıkartılması ve Türk diline kazandırılması amacıyla, genellikle derlem ve sözlük çalışmaları yapılmıştır. Türk sinemasında özellikle toplumsal gerçekçilik akımı ile karakteri olduğu gibi verme çabası ön plana çıkmış ve bu gaye ile karakterlerin mensubu olduğu toplum tabakasına uygun konuşma biçimleri oluşturulmuştur. Örneğin hırsızlık yapan bir kişinin saf, argodan yoksun, standart Türkçe ile konuşması yerine argo kelime ve deyimlerin var olduğu bir Türkçe ile konuşması sağlanmıştır. Ayrıca argonun içinde mizah ve mecaz barındırması sebebiyle komedi filmlerinde sıkça argoya başvurulmuştur. Argonun sinemada kullanımının incelenmesi adına Türk sinemasının 1960-1980 yılları arası Türkan Şoray'ın rol aldığı filmler seçilmiştir. Türkân Şoray'ın örneklem olarak tercih edilmesinde melodramdan komediye birçok farklı tarzda filmde rol alması, farklı akımlara mensup yönetmenler ile çalışması etkili olmuştur. Tez kapsamında Şoray'ın rol aldığı 159 film incelenmiş ve filmlerde kullanılan kelimelerin tespitinin yanında, sözlüklerde bulunmayan fakat filmlerde argo olarak kullanılan kelimelerin anlamlandırması yapılmıştır. Bu kelimeler "*" işareti ile belirtilmiştir. Tespit edilen kelimelerin anlamlandırması yapılırken baş kaynak olarak seçilen Hulki Aktunç-Büyük Argo Sözlüğü(Tanıklarıyla) eseri kulanılmış, Aktunç'un eserinde olmayan kelimeler için farklı kaynaklar taranmıştır. İncelenen filmlerin türleri, filmlerin hangilerinde argo söylem tespit edildiği, argo söylemlerin film türlerine, cinsiyete, statüye göre dağılımları grafiklerle gösterilmiştir.