Sıçanlarda prenatal VPA uygulaması ile OSB modeli oluşmasında NAD+ ilişkili sinyal yolaklarının olası etkileri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi, TEMEL TIP BİLİMLERİ, Türkiye
Tez Danışmanı: Bülent Gören
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Otizm sosyal etkileşimde güçlük, iletişimde yetersizlik ve tekrarlayıcı
davranışlarla karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. Prenatal valproik asit (VPA) maruziyeti, otizm-benzeri davranışları deneysel olarak modellemede yaygın şekilde kullanılmaktadır. Bu çalışmada, prenatal VPA maruziyeti sonrası NAD+ metabolizmasına ilişkin yolakların olası davranışsal ve moleküler etkileri değerlendirilerek otizm fizyopatolojisindeki rolleri araştırılmıştır.
Kullanılan 48 Wistar albino gebe sıçan 6 gruba ayrılmış ve i.p. enjeksiyonlar embriyonik gün 12,5’de (E12,5) gruplara göre yapılmıştır. Gruplar şöyledir: A- 1 ml/kg SF; B- 1ml/kg DMSO+SF; C- 400 mg/kg/ml VPA; D- 10 mg/kg/ml FK866; E- 400 mg/kg/ml VPA+ DMSO; F- 400 mg/kg/ml VPA+ 10 mg/kg/ml FK866. NAMPT inhibisyonu için FK866, otizm modeli oluşturmak için ise VPA kullanılmıştır. Doğan erkek sıçanlarla postnatal gün 9’da (P9) olfaktör disriminasyon, P25’te sosyalleşme, P30’da açık alan olmak üzere davranış testleri gerçekleştirilmiştir. Her annenin randomize 2 yavrusu P30’da sakrifiye edilerek hipotalamus dokusu ve serum örneklerinde SIRT-1, CD38, NAMPT ve PARP-1’a ek olarak NAD+ ilişki yolakların ürün ve enzimlerinin analizi için immünofloresans ve ELISA yöntemleri kullanılmıştır.
Davranışsal analizler, olfaktör diskriminasyonda anne talaşına ulaşmada artmış latans, sosyallik testinde azalmış sosyalleşme ve bozulmuş sosyal tercih ile hem VPA maruziyeti hem de NAMPT inhibisyonu uygulanan gruplarda otizm-benzeri fenotiplerin oluştuğunu göstermiştir. Moleküler analizlerde VPA gruplarında azalmış hipotalamik NAMPT, PARP-1 ve NAD+’a ek olarak azalmış serum NAMPT seviyeleri saptanmıştır.
Sonuç olarak VPA’nın NAD+ metabolizması üzerine etkileri ve bu etkilerin otizm fizyopatolojisindeki rolü gösterilmiştir. Özellikle NAMPT ekseninin bu süreçte belirleyici olabileceği ortaya konmuştur. Enerji metabolizmasının önemli bir bileşeni olan NAD+ ve ilgili yolakların nörogelişim üzerine etkileri ilerleyen çalışmalar için potansiyel biyobelirteçler ve terapötik hedefler sunmaktadır.