TÜRK MAKAM MÜZİĞİNDE TAKSİM TÜRÜ VE MESUT CEMİL'İN TANBUR TAKSİMLERİNİN İNCELENMESİ

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Türkiye

Tez Danışmanı: Doç. Güniz Alkaç

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Taksim türü Türk Müziği evreninde 17. yüzyıldan beri farklı bakış açılarıyla tanımlana gelmiştir. Türün doğaçlama olup olmadığı, ritim yapısı, kompozisyon yapısı, icra alanı gibi özellikleri birbirleriyle kimi zaman çelişen şekillerde ifade edilmiş ve bu bağlamda türle ilgili bazı noktalar muğlak bir alan içinde kalmıştır.

Çalışmada taksim türünü meydana getiren öğeler taksim tanımları üzerinden değerlendirilmiş ve doğaçlama özelliği, ritim-usûl yapısı, kompozisyon yapısı, icra alanı ve makamsal yapı görüşmeler ve literatür taramasıyla elde edilen veriler ışığında açıklanmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte yine literatür taraması ve görüşme yöntemiyle elde edilen verilerle taksimin alt türleri, virtüözite bağlamı da türün detaylarının ortaya çıkarılması amacıyla incelenmiştir.

Buradan elde edilen sonuçların uygun bir örneklem üzerinde değerlendirilmesi gerekli görülmüş ve pek çok müzik bilimci ve icracıya göre taksim türünün en önemli temsilcilerinden biri olarak görülen Mesut Cemil Bey’in taksimleri evren olarak seçilmiştir. Mesut Cemil Bey’in biyografisi, sanat alanındaki yeri ve önemi ve taksim bağlamında değerlendirmesi evreni betimlemek üzere yine literatür tarama ve görüşme yöntemleriyle incelenmiştir. Bu evren dahilinde Mesut Cemil Bey’in Golden Horn ve Kalan Müzik tarafından yayımlanan, Kahire Doğu Müziği Kongresinde ve İstanbul’da Columbia Records tarafından kayıt altına alınmış farklı makamlardan 8 Tanbur taksimi örneklem olarak seçilmiş ve bu taksimler makam kullanımı ve biçim açısından analiz edilmiştir.

Yapılan çalışmanın sonuçlarına göre taksimlerin biçim yapısını belirleyen en önemli etkenin süre olduğu, makamsal yapının yine süre ve alt türle doğrudan ilişkili olduğu gibi tespitler yapılmış ve her taksim özelinde biçim yapısı ve makam kullanımlı detaylı şekilde ortaya çıkarılmıştır.