Divan şiirinde Rind ve Zahid çekişmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tez Danışmanı: Coşkun Ak
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
"Divan Şiirinde Rind ve Zahid Çekişmesi" konulu tezde rind ve zahid arasındaki mücadele gösterilerek, bu iki tip tanıtılmaya çalışıldı. Rinddc ve zahidde bulunan nitelikleri ve hayat felsefelerini belirlerken, Divan sairlerinin söylediklerinden, yani şiirlerinden yararlanıldı. Seçilen Divanlar değişik yüzyıllarda yaşamış şairlere aitti. Ancak daha çok Divan edebiyatının en parlak dönemi olan XVI. yüzyıl eserleri tercih edildi. Rİnd ve zahid tipleri ile ilgili olan beyitler tespit edildikten sonra, bunlar değişik konu başlıkları altında sınıflandırılarak fişlendi. Böylece her iki tipin, olaylara bakışı belirginleşmeye başladı: Daha çok içki, sevgili ve dhı-tasavvuf gibi konular ağırlıklı olmak üzere rind ve zahid hemen her konuda farklı düşüncelere sahipti. Bu da doğal olarak ikisi arasında bir çatışma doğmasına neden olmaktaydı. Rind çevresine karşı kayıtsız, din ve toplum baskısını umursamayan, elinden içki kadehini bırakmayan âşık, arif, divâne, rüsva biri olarak görünüyordu. Oysa zahid, rindin karşısında aşktan anlamayan, dindar görünen ancak dini sadece şekilcilikten ibaret gören ikiyüzlü biri olarak çıkmaktaydı. Kendini her zaman rind olarak gören şair, zahidi, yıpratmaya çalışmaktan ve onunla dalga geçmekten bıkmıyor, hatta ona hakaret etmekten çekinmiyordu. Zahid de hemen her fırsatta rindi ayıplıyor, ona öğüt veriyordu. Divan şiirindeki rind ve zahid arasında görülen bu çekişme, aynı zamanda toplum hayatında dünden bugüne kadar süzülüp gelen gerçekleri göstermesi bakımından da önem taşımaktadır. Tez iki bölümdür. Birinci bölüm: Rind, İkinci bölüm: Zahid. Birinci bölüm alt başlıkları şöyledir: A. Genel Olarak Rind B. Rindin özellikleri C. Rindle İlgili Unsurlar Ç. Rind ve İçki D. Rind ve Sevgili E. Rind ve Din - Tasavvuf F. Rind ve Kıyafet G. Rind-Maddi ve Manevi Haller H. Rind ve Rakip. İkinci bölüm ise şöyledir: A. Genel Olarak Zahid B. Zahidin Özellikleri C. Zahidle İlgili Unsurlar Ç. Zahid ve İçki D. Zahid ve Sevgili E. Zahid ve Din - Tasavvuf F. Zahid ve Kıyafet G. Zahid-Maddi ve Manevi Haller H. Zahid ve Rakip. ııı