Köpek meme kanseri hücrelerinde histon deasetilaz inhibitörlerinin (HDACi) kemoterapotik ajanlarla kombinasyonlarının sitotoksik etkilerinin ve moleküler mekanizmalarının araştırılması

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, BİYOLOJİ, Türkiye

Tez Danışmanı: Ferda Arı

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Meme kanseri, hem insanlarda hem de köpeklerde, genetik ve epigenetik değişikliklerin birikimi ile birlikte çok sayıda moleküler mekanizmanın etkili olduğu oldukça yaygın ve kompleks bir hastalıktır. Ancak köpek meme karsinomlarında histon deasetilaz inhibitörleri gibi epigenetik ilaçlar ve kemoterapi ilaçları ile kombinasyonların etkinliği hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Bu nedenle, bu tez çalışmasında, bir histon deasetilaz inhibitörü olan valproik asitin, köpek meme epitel-benzeri karsinom hücrelerindeki etkinliği değerlendirilmiştir. Aynı zamanda, valproik asitin yaygın olarak kullanılan kemoterapötikler olan vinkristin sülfat ve dosetaksel ile ikili ve üçlü kombinasyonlarının sitotoksik etkileri ve mekanizmaları araştırılmıştır. Valproik asit, vinkristin sülfat ve dosetaksel ve kombinasyonların sitotoksik aktiviteleri, XTT hücre canlılık testiyle taranmıştır. Hücrelerde apoptoz ve nekroz varlığı Hoechst 33342/Anneksin-V/Propidyum iyodür üçlü floresan boyama yöntemi ile belirlenmiştir. Hücre ölüm yolaklarında önemli rol oynayan genler olan BCL-2, NOXA, MCL-1, BAX, BID, PUMA, ATM, CASP3, P53, P21’e ait ekspresyon profilleri gerçek zamanlı PCR kullanılarak değerlendirilmiş ve deneysel koşullar temelinde karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, valproik asitin ve aynı zamanda dosetaksel ile kombinasyonunun çok güçlü bir sitotoksik etki yarattığı gözlenmiştir. Bu kombinasyonda, BCL-2 ve MCL-1 gibi anti-apoptotik genlerde çok belirgin aşağı regülasyon ve buna karşın NOXA, BAX, BID ve PUMA gibi pro-apoptotik genlerde dikkat çekici bir yukarı regülasyon hücrelerin apoptozis lehine programlandığını ve direnç geliştirme kapasitesinin azaldığını göstermektedir. Bu durum, ATM, CASP3, P53 ve P21 gibi genlerdeki aktivasyon ve aynı zamanda BAX/BCL-2 eksenindeki rölatif artış ile doğrulanmıştır. Sonuç olarak, bu araştırmada valproik asit ve dosetaksel kombinasyon tedavisinin, köpek meme karsinomunda etkin bir tedavi seçeneği potansiyeli olabileceği ortaya konulmuştur.