Emin er-Reyhani ve Mehcer Edebiyatı’ndaki Yeri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Yalar
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
yüzyıl Çağdaş Arap Edebiyatı’nın deniz aşırı ülkelerdeki en mühim temsilcisi olan Mehcer Edebiyatı (Arap Göç Edebiyatı); edebî geleneği modern formlarla harmanlamış, Doğu ile Batı düşüncesi arasında güçlü bir köprü vazifesi görmüştür. Cibrân Halîl Cibrân ve Mîhâîl Nuayme ile birlikte Mehcer ekolünün teşekkülünde en büyük paya sahip kurucu üç isimden biri olan Emîn Fâris er-Reyhânî (1876-1940), Arap dünyasında edebiyatçı kimliğinin yanı sıra bir seyyah, düşünür, siyaset adamı ve hatip olarak da derin izler bırakmıştır. Bu çalışma, Türkiye'de edebî yönden müstakil bir araştırmaya konu edilmemiş olan er-Reyhânî’nin hayatını, zengin fikrî ve edebî mirasını kapsamlı biçimde incelemeyi ve Mehcer Edebiyatı içerisindeki özgün konumunu tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Çalışma; Mehcer Edebiyatı'na genel bir bakış içeren Giriş kısmının ardından üç ana bölüm ve iki ek tablodan meydana gelmektedir:
Birinci Bölümde; Emîn er-Reyhânî’nin çocukluğundan eğitim yıllarına, el-Maarrî tercümeleriyle gelen uluslararası şöhretinden vefatına kadar olan hayat serüveni tematik başlıklar altında ele alınmış; yazarın sadece edebî değil, felsefî, siyâsî, hatip ve seyyah kimlikleri de etraflıca aydınlatılmıştır.
İkinci Bölümde; Yazarın zengin külliyatı Arapça ve İngilizce eserler tasnifiyle ayrıntılı biçimde tanıtılmış; ardından düşüncelerini besleyen felsefî ve kültürel arka plan irdelenerek Doğu-Batı sentezi, ıslahat, din, siyaset ve medeniyet eksenindeki görüşleri tahlil edilmiştir.
Üçüncü Bölümde; er-Reyhânî’nin özgün edebî vizyonu, modern Arap şiirinin ilk örnekleri sayılan mensur şiir (eş-şi‘ru’l-mankûr) tekniğindeki öncülüğü, dil-üslup hususiyetleri ve kullandığı edebî türler incelenmiştir. Bölüm, Mehcer Edebiyatı’nın diğer kutup ismi Cibrân Halîl Cibrân ile er-Reyhânî arasında yapılan mukayeseli bir edebî değerlendirmeyle tamamlanmıştır.
Tezin ekler kısmında ise yazarın Doğu ve Batı’da gerçekleştirdiği tüm seyahatleri ayrıntılarıyla gösteren kronolojik seyahat tablosu ile özellikle ABD'deki saygın kurumlarda verdiği konferansların dökümünü içeren konferanslar tablosu yer almaktadır. Araştırma sonucunda; er-Reyhânî’nin modern Arap düşüncesi ve edebiyatında serbest vezin ve mensur şiirin kapılarını aralayan öncü niteliği, Doğu ve Batı kültürlerini sentezleyen entelektüel misyonu ve Mehcer ekolündeki kurucu yeri somut verilerle ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Emîn Fâris er-Reyhânî, Mehcer Edebiyatı, Çağdaş Arap Edebiyatı, Mensur Şiir, Cibrân Halîl Cibrân, Doğu-Batı Sentezi.