18. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu eyaletinden gelen şikâyetlere göre reaya ve merkezî yönetim arasında ilişkiler (1768-1780)
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tez Danışmanı: Nilüfer Alkan Günay
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu tez 1768-1780 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nda, Anadolu Eyaleti'nden Divan-ı Hümayun'a iletilen şikâyetler üzerinden reaya ile merkezî yönetim arasındaki ilişkileri incelemektedir. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası, taşrada ayanın güç kazanma süreci, reaya üzerindeki etkileri ve şikâyet mekanizmasına yansımaları, tezin temel konuları arasındadır. Bu dönemde taşra idaresinde yaşanan değişimlerin, reaya ile merkezî yönetim arasındaki ilişkilere yansıması, halkın sesinin en iyi duyulabileceği şikâyet kayıtlarında aranmıştır. Bu bağlamda, tezin ana kaynağını Anadolu Ahkâm ve Atik Şikâyet Defterleri oluşturmaktadır. Dönemin en dikkat çekici unsurlarından biri, taşradan Divan-ı Hümayun'a yapılan başvuruların artışı ve başvuru yöntemlerindeki değişimlerdir. İncelenen dönemde, şikâyet sayısındaki artışın nedenleri ve şikâyet mekanizmasının devlet açısından taşıdığı önem üzerinde durulmuştur. Bunun yanı sıra, şikâyet konuları tasnif edilerek, Anadolu Eyaleti genelinde öne çıkan problemler tartışılmıştır. Ayrıca, şikâyet mekanizmasının insani boyutu ele alınarak şikâyetçi, şikâyet edilen ve problemleri çözen aktörler incelenmiştir. Böylece, toplumun hangi kesimlerinin hangi sorunlarla karşılaştığı ve devletin sorunların çözümünde kimleri muhatap aldığı açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Son olarak, şikâyetlerin coğrafi boyutu incelenmiş, sancaklara göre şikâyetler değerlendirilerek mesafe, idari yapı ve coğrafyanın şikâyetlerin dağılımına etkisi analiz edilmiştir. Ayrıca, şikâyet konularının mevsimsel değişimi tasnif edilerek, problemlerin dönemsel akışı ortaya konmaya çalışılmıştır.