BENLİK KAYNAKLARI TÜKENMESİ OLGUSUNU GRUPLAR ARASI BAĞLAMA YERLEŞTİRMEK: GRUPLA ÖZDEŞLEŞME VE SOSYAL BASKINLIK YÖNELİMİNİN ETKİLERİNİN MİNİMAL GRUP PARADİGMASI KAPSAMINDA İNCELENMESİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ, Türkiye
Tez Danışmanı: Muharrem Ersin Kuşdil
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Sosyal Kimlik Yaklaşımının temellerini oluşturan minimal grup paradigması araştırmaları
bireylerin içinde bulundukları grupları kayırdıklarını göstermektedir. Öz-kontrolün Dayanma
Gücü Modeli’ne dayanan benlik kaynakları tükenmesi kavramı ise, bireylerin önceki öz-kontrol
çabaları nedeniyle azalan öz-kontrol düzeylerini ifade etmektedir. Bu tez çalışmasının temel amacı,
bireylerin öz-kontrol düzeylerindeki azalmaların gruplar arası kaynak dağıtımlarına olan etkisini
minimal grup paradigması koşullarında incelemektir. Bu amaç doğrultusunda Sosyal Kimlik
Kuramı, Sosyal Baskınlık Kuramı ve Öz-Kontrolün Dayanma Gücü Modeli’ni temel alarak
oluşturulan hipotezler her biri iki aşamadan oluşan pilot çalışma ve ana çalışma ile sınanmıştır. Pilot
çalışmanın ön aşamasında 87, ana çalışmanın ön aşamasında ise 176 katılımcıya ulaşılarak
katılımcıların resim beğenileri, sosyal baskınlık yönelimleri ve değer yönelimleri ölçülmüştür.
Yaklaşık üç hafta sonra, her iki gruptan da yüksek ve düşük sosyal baskınlık yönelimlerine sahip
(pilot çalışmada 41, ana çalışmada 82) katılımcılar ikinci aşamaya çağrılmışlardır. İkinci aşamada
ilk olarak tüm katılımcılardan 240 Stroop denemesi tamamlamaları istenmiştir. Kontrol grubunun
tamamladıkları denemelerin tümü uyumluyken, deney grubunun tamamladıkları denemelerin ¾’ü
uyumsuzdur. Sonrasında kendilerine resim beğenileri üzerinden iki gruba ayrıldıkları bilgisi verilen
katılımcılardan Tajfel matrisleri üzerinden gruplardaki katılımcılara puan dağıtmaları istenmiştir.
Araştırma sonuçları varsayımlarla tutarlı olarak, kişilerin puan dağıtımlarında kendi gruplarını
kayırdıklarını ve bu yanlı dağıtımların bireylerin grupla özdeşleşme düzeyiyle ilişkili olduğunu
göstermiş ancak sosyal baskınlık yönelimlerinin beklenen etkisi gözlenmemiştir. Tükenmiş ve
kontrol gruplarının gruplar arası puan dağıtımları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Öte
yandan regresyon analizleri bireylerin yorgunluk ve engellenme düzeylerinin eşit ve yanlı olmayan
dağıtım stratejilerini negatif şekilde yordadığını göstermiştir. Bulgular ilgili hipotezler ve kuramlar
çerçevesinde değerlendirilmiştir.