Zaman ve imkân bağlamında âlemin ontolojik statüsü: (Tehâfütü'l-Felâsife örneği)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Hüseyin Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-Felâsife eserinin âlemin kıdemine ilişkin ikinci delili bu tezin konusunu oluşturur. Söz konusu delilde İslam filozofları ve Gazzâlî arasında Tanrı'nın âlem ve zamanla ilişkisi sorgulanarak âlemin ontolojik statüsü tartışılır. Bu sorgulama çerçevesinde Tanrı'nın âleme ve zamana önceliğinin keyfiyeti, âlemin ve zamanın başlangıçlı yaratıldığı düşüncesinde bu başlangıcın öncesinin mahiyeti, zamanın bir başlangıcının olmasının imkânı, zamanı ve mekânı algıyan vehim kuvvesi Tanrı'nın kudreti ve imkân kavramı merkezli farklı zamansal ve mekânsal âlemlerin imkânı gibi kapsamlı ve yoğun meseleler tartışılmıştır. Konunun bu denli derinliği sebebiyle araştırmamız Gazzâlî'nin eserini merkeze alır ve gereken durumlarda İbn Sînâ, İbn Rüşd ve diğer Tehâfüt yazarlarına müracaat eder. Bu çalışmanın amacı ilgili konu özelinde Gazzâlî'nin filozoflara yönelttiği tutarsızlık eleştirilerinin gerekçelerinin ve haklılık düzeylerinin analiz edilmesidir. Bununla birlikte bu çalışma âlemin kıdemine ilişkin ikinci delilin, âlemin ve zamanın başlangıçlı yaratılışını savunan kelâmcılara karşı filozoflar tarafından yöneltilen Tanrı'nın âlemi neden söz konusu başlangıçtan önce veya sonra yaratmadığı? sorusuna alternatif bir cevap ortaya koyduğunu savunur. Bu araştırmada metin analiziyle birlikte Gazzâlî, İbn Sînâ ve diğer Tehâfüt yazarları arasında mukayese yöntemi kullanılmıştır.