Taşlıcalı Yahya Bey Şah-u Geda (inceleme-metin)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkiye
Tez Danışmanı: Hasan Kavruk
Tezin Onay Tarihi: 1993
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
YÜKSEK LİSANS TEZİ ÖZETİ
TAŞLICALI YAHYÂ
BEY, ŞÂH U GEDÂ (İnceleme-Metin)
Çalışmanın
amacı XVI. yüzyıl Anadolu sahası Türk edebiyatı şairlerinden Taşlıcalı Yahyâ
Bey’in Şâh u Gedâ adlı mesnevîsinin karşılaştırmalı metnini hazırlayıp
incelemektir. Adından da anlaşılacağı gibi bu çalışma inceleme ve metin olmak
üzere başlıca iki ana bölümden meydana gelmiştir. İnceleme kısmı da giriş ve
iki bölümden oluşur. Giriş kısmında, XVI. yüzyılın siyasi durumu ve Türk
edebiyatının bu yüzyıldaki genel görünümü ana hatları ile ele alınıp nazım
şekli olarak mesnevînin edebiyatımızdaki tarihi gelişimi ve XVI. yüzyıldaki
mesnevî edebiyatı hakkında bilgi verilmiştir.
Birinci
bölümde eserin müellifi Taşlıcalı Yahyâ Bey’in hayatı, edebî şahsiyeti ve
eserleri hakkında genel bilgi verilmiştir. Şâh u Gedâ mesnevîsinin çalışmada
esas alınan nüshaları ve bilinen diğer nüshaları da yine bu bölümde
tanıtılmıştır.
İkinci
bölümde eser muhteva ve şekil yönünden incelenmiştir. Şâh u Gedâ tercüme
olmayıp konusu Yahyâ Bey’e ait özgün bir mesnevîdir. Hikâyede anlatılan olaylar
İstanbul’da geçer. Bu yüzden hikâyenin girişinde yapılan İstanbul’un, Ayasofya
Camii’nin ve bugünkü Sultan Ahmet Camii’nin bulunduğu At Meydanı’nın tasvirleri
oldukça ilgi çekicidir. Muhteva incelemesinde, mesnevînin bölümleri, hikâyede
anlatılan olayların geçtiği mekân, zaman, şahıs kadrosu ve vak’a kuruluşu örnek
beyitlerle ayıntılı bir şekilde tanıtılmıştır. Eserin şekil incelemesinde ise,
eserin dil ve üslûbu, içerisinde geçen deyim ve atasözleri, arkaik kelimeler,
ayet ve hadisler dikkatlere sunulmuştur.
Metin kısmında Şâh u
Gedâ mesnevîsinin bilinen 26 yazma nüshası içinden en güvenilir üç nüshası;
Atıf Efendi Kütüphanesi 2138, Pertev Paşa (Millet Kütüphanesi) 424, Ali Emiri
Efendi Manzum Eserler (Millet Kütüphanesi) 986/3 numarada kayıtlı nüshaları,
ilmî usullerle karşılaştırılarak sağlam bir metin vücuda getirilmeye
çalışılmıştır. Sonuç ve bibliyografyadan sonra, karşılaştırmalı metnin
oluşturulmasında esas alınan üç nüshadan, Atıf Efendi Kütüphanesi 2138 numarada
kayıtlı nüshasının fotokopisi de çalışmanın sonuna eklenmiştir.