Bursa İlinden Toplanan Bazı Ördek Anatidae Aves Türlerinin Helmint Faunasının Tespiti ve DNA Sekans Analizleri
YILDIRIMHAN H. S. (Yürütücü), HASSAN A. A., REDHWAN A. M. M., CİVİL Y., EYLEK B.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Doktora, 2026 - Devam Ediyor
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Doktora
- Başlama Tarihi: Ağustos 2026
- Bitiş Tarihi: Devam ediyor
Proje Özeti
Bu projenin amacı, Bursa ilinden 2025–2026 yılları arasında toplanmış ve hâlihazırda araştırma materyali olarak elde bulunan yedi farklı ördek türüne ait toplam 115 bireyde bulunan helmint parazitlerin morfolojik ve moleküler yöntemlerle belirlenmesidir. Çalışma materyalini 40 Anas crecca, 15 Aythya ferina, 31 Anas platyrhynchos, 2 Aythya fuligula, 7 Mareca strepera, 2 Anas acuta ve 18 Spatula clypeata örneği oluşturmaktadır. Projenin temel hedefleri; bu konak türlerinde bulunan helmint faunasını ortaya koymak, parazitleri tür düzeyinde tanımlamak, konak-parazit ilişkilerini belgelemek ve morfolojik bulguları DNA dizi analizleri ile desteklemektir. Projenin konusu, Bursa ilinde yayılış gösteren bazı yabani ördek türlerinin helmint faunasının bütüncül bir yaklaşımla araştırılmasıdır. Çalışma kapsamında ördek örneklerinin diseksiyonu yapılacak, vücut boşluğu ve iç organları helmintolojik açıdan incelenecek, elde edilen parazitler izole edilerek uygun yöntemlerle fikse edilecek, boyanacak ve kalıcı preparatlar hâline getirilecektir. Morfolojik teşhisi tamamlanan örnekler arasından seçilecek temsilciler üzerinde moleküler analizler yürütülecektir. Böylece çalışma, yalnızca parazit varlığını ortaya koymakla sınırlı kalmayacak; parazitlerin konaktaki yerleşim bölgeleri, sistematik konumları ve genetik özellikleri birlikte değerlendirilecektir. Projenin özgün değeri, Bursa ilinde ördek türleri açık biçimde tanımlanmış materyal üzerinden yürütülecek ilk kapsamlı helmintolojik araştırma olmasından kaynaklanmaktadır. Literatürde Merdivenci’nin 1967 tarihli çalışmasında Marmara Bölgesi ördeklerinden söz edilmekle birlikte, incelenen konak türleri açık olarak belirtilmemiştir. Bu nedenle söz konusu çalışma, Bursa ölçeğinde tür bazlı ve doğrulanabilir bir karşılaştırma zemini sunmamaktadır. Önerilen proje, bu yönüyle, Bursa’da Anas crecca, Aythya ferina, Anas platyrhynchos, Aythya fuligula, Mareca strepera, Anas acuta ve Spatula clypeata türleri üzerinde gerçekleştirilecek ilk tür-temelli helmintoloji araştırması olacaktır. Ayrıca bu konak türlerinin helmint faunası Bursa’da ilk kez hem morfolojik hem de moleküler veriler birlikte kullanılarak değerlendirilecektir. Bunun yanında, Spatula clypeata üzerinde yürütülecek helmintolojik inceleme Türkiye açısından ilk çalışma niteliği taşımaktadır. Projenin bir diğer özgün yönü, morfolojik tanının DNA dizi analizi ile desteklenmesi sayesinde olası yanlış teşhislerin azaltılması, kriptik türlerin ayırt edilmesi ve elde edilen verilerin ulusal ve uluslararası düzeyde karşılaştırılabilir bilimsel kayıtlar hâline getirilmesidir. Bu yönleriyle proje, Bursa ve Türkiye ölçeğinde önemli bir bilgi boşluğunu dolduracaktır. Projenin kuramsal yaklaşımı, konak-parazit ilişkilerini biyoçeşitlilik, sistematik zooloji, parazit ekolojisi ve moleküler taksonomi çerçevesinde değerlendirmeye dayanmaktadır. Yöntem olarak, ördek örnekleri ayrıntılı şekilde disekte edilecek; elde edilen helmintler ait oldukları gruplara göre uygun preparasyon işlemlerinden geçirilecek ve morfolojik olarak tanımlanacaktır. Moleküler analiz için seçilen temsilci örneklerden DNA izolasyonu yapılacak; Digenea için 28S rDNA, Cestoda için cox1, Nematoda için 28S rDNA’nın D2-D3 bölgesi ve Acanthocephala için cox1 hedefleri PZR ile çoğaltılacaktır. Uygun PZR ürünleri Sanger yöntemiyle dizilenecek; kalite kontrolü, BLAST karşılaştırması, çoklu dizi hizalaması ve filogenetik analizlerin ardından morfolojik ve moleküler bulgular birlikte yorumlanacaktır. Projeden beklenen çıktılar; Bursa ilindeki yedi ördek türünün helmint faunasının ayrıntılı olarak ortaya konulması, yeni konak-parazit ilişkilerinin belirlenmesi, ilk il (Bursa) ve ilk ülke (Türkiye) kayıtlarının sağlanması, morfolojik ve moleküler verilerle desteklenmiş bilimsel bir veri tabanının oluşturulması ve ulusal literatüre nitelikli katkı sunulmasıdır. Projenin yaygın etkisi; yaban hayatı parazitolojisi, kuş biyolojisi, biyoçeşitlilik araştırmaları ve taksonomik çalışmalar açısından önemli olacaktır. Elde edilecek veriler, gelecekte yürütülecek ekolojik, sistematik ve epidemiyolojik araştırmalar için temel oluşturacak, aynı zamanda Türkiye’nin yabani kuşlara ilişkin parazitolojik envanterinin güçlendirilmesine katkı sağlayacaktır.