Akademik Veri Yönetim Sistemi
Yalçın E. (Yürütücü), Yılmaz S.
TÜBİTAK Projesi, 2218 - Yurt İçi Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı, 2026 - 2028
Bu proje, akuakültür sektöründe yaygınlaşan hipoksik stres koşullarına karşı sazan balığı (Cyprinus carpio) gibi ekonomik öneme sahip türlerin fizyolojik ve morfolojik yanıtlarını değerlendirmeyi; doğal bir yem katkı maddesi olan Artemisia absinthium’un (pelin otu) bu stres üzerinde potansiyel koruyucu etkilerini disiplinlerarası bir yaklaşımla araştırmayı amaçlamaktadır. Literatürde pelin otunun antioksidan ve immünmodülatör etkilerine dair bulgular bulunmakla birlikte, bu bitkinin hipoksiye maruz kalan balıklarda stres biyobelirteçleri, gelişimsel stabilite ve otolit biyogenezi üzerindeki etkileri henüz kapsamlı biçimde araştırılmamıştır. Bu proje, söz konusu literatür boşluğunu doldurarak sürdürülebilir akuakültür uygulamaları için yenilikçi çözüm yolları sunmayı hedeflemektedir.
Araştırmada, dört gruba ayrılan 360 adet juvenile sazan balığına 60 gün boyunca normoksik ve hipoksik koşullarda (pelin otu katkılı/katkısız) yem uygulanacaktır. Deney sonunda balıklardan elde edilen serum ve doku örneklerinde kortizol, HSP70, LDH ve CAT gibi stres biyobelirteçleri analiz edilecektir. Morfolojik gelişim stabilitesinin değerlendirilmesinde ise her gruptan seçilen 30 bireyin kafatası, çene ve otolit yapıları, Fringe Projeksiyon Tabanlı 3B Tarama (FPS) sistemi ile modellenerek landmark tabanlı dalgalanan asimetri (fluctuating asymmetry - FA) analizi uygulanacaktır. Otolitlerde hipoksiye bağlı olarak oluşabilecek "check-line" izleri mikroyapısal olarak incelenecek ve bu veriler biyobelirteç sonuçları ile entegre biçimde değerlendirilecektir.
Proje, başvuru sahibinin doktora düzeyinde kazandığı stres fizyolojisi ve görüntüleme teknolojileri konularındaki uzmanlığını uygulamalı biçimde derinleştirecek; morfometrik analiz, ileri görüntüleme teknikleri ve deneysel akuakültür deneyimi gibi alanlarda kariyer gelişimine büyük katkı sunacaktır. Danışman Prof. Dr. Sevdan Yılmaz’ın çevresel stres fizyolojisi ve akuakültür sistemleri konusundaki uluslararası araştırma deneyimi, proje yönetimi ve bilimsel yayın üretimi açısından güçlü bir rehberlik sağlayacaktır.
Araştırmanın yaygın etkisi, çevresel stresin neden olduğu ekonomik kayıpların azaltılmasına yönelik doğa temelli, uygulanabilir ve maliyet-etkin stratejiler geliştirmesiyle öne çıkmaktadır. Bu yönüyle proje, Türkiye’nin sürdürülebilir su ürünleri politikalarına bilimsel katkı sunacak, hayvan refahı ve üretim verimliliği arasındaki dengenin optimizasyonuna dair önemli bir model oluşturacaktır.
Projenin ev sahibi kurumu olan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi, sahip olduğu gelişmiş laboratuvar altyapısı ve deneysel akuakültür tesisleri ile projenin tüm aşamalarını başarıyla yürütebilecek kapasiteye sahiptir. Ayrıca FPS cihazının araştırmacı tarafından sağlanması sayesinde, ileri düzey 3B morfometrik analizlerin yurt içi bilimsel altyapıya entegrasyonu sağlanarak ulusal araştırma kapasitesine önemli katkı sunulacaktır.