Yaşlı yetişkinlerde egzersizin nörogenez ve bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkisi: Sistematik derleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKHAN ÇETİNOĞLU
Danışman: Şerife Vatansever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu sistematik derleme de, yaşlı yetişkinlerde egzersizin nörogenez ve bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkisini araştırmak, yaşlılarda bilişsel gerilemeyi yavaşlatmak, durdurmak ve geliştirmek için fayda ve destek sağlayabilecek uygulamaların tespit edilebilmesi ve bu yönde bir farkındalık sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu sistematik derleme PRISMA klavuz ve yönergeleri takip edilerek raporlanmıştır. 'Pub Med', 'Science Direct' ve 'Web of Science' tarama dizinlerinden taranan, 6 farklı tarama bütünü (yoga and bdnf) veya (exercise and bdnf) veya (yoga and neurogenesis), (exercise and neurogenesis) veya (yoga and cognitive functions) veya (exercise and cognitive functions) içeren, 2014-2023 yılları arasında olan, katılımcı ortalama yaş aralığı 60 ve üzeri olan (average or mean age 60), randomize kontrollü olan, ingilizce dili ile yazılmış olan, tam metnine ulaşılan, fiziksel olarak inaktif olan sedanterleri içeren, insan çalışmaları dahil edilmiştir. Bulgular: Derlemeye alınan çalışmalar içerisindeki, 16 adet nörogenez araştırmasında, nörotrofik faktör artışı sağlanmış olan 14 (%87.5), etkisiz olan 2 (%12.5) çalışma bulunmuştur. Egzersizin bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkisine bakılan 19 adet çalışmadan 15'i (%79) etkili, 4'ü (%21) etkisiz bulunmuştur. Toplam da 35 çalışmanın 29'u (%83) etkili, 6'sı (%17) ise etkisiz bulunmuştur. Örneklem detayına göre; sağlıklı yaşlı yetişkinler ile yapılan 13 nörogenez araştırmasının 11'i (%85) nörotrofik faktörler üzerinde etkili, 2 (%15) çalışmanın ise etkisiz olduğu bulunmuş, 6 bilişsel fonsiyon çalışmasının 6'sının da (%100) etkili olduğu bulunmuştur. HBB'li yaşlı yetişkinler ile yapılan 2 nörogenez araştırmasının 2'sininde (%100) etkili olduğu, 6 bilişsel fonsiyon çalışmasının 5'inin (%83) etkili, 1'inin (%17) ise etkisiz olduğu bulunmuştur. AH'li yaşlı yetişkinler ile yapılan 1 nörogenez araştırmasında egzersizin etkili olduğu (%100), 3 bilişsel fonksiyon çalışmasının 2'sinde (%67) etkili, 1'inde (%23) etkisiz olduğu bulunmuştur. Demanslı yaşlı yetişkinler ile yapılan 4 bilişsel fonksiyon çalışmasının 1'nde (%25) etkili olduğu, 3'ünde (%75) etkisiz olduğu bulunmuştur. Sonuç: Sonuçlar egzersizin, özellikle aerobik, direnç ve multimodal rejimlerin etkilerinin, yaşlı yetişkinler arasında BDNF seviyeleri ile pozitif bir korelasyon içerisinde yer aldığını göstermektedir. Dolayısıyla aerobik egzersizin, direnç egzersizinin ve yoga gibi farkındalık egzersizlerinin sağlıklı yaşlı yetişkinlerde bilişsel deformasyonlardan korunmak ve bilişsel fonksiyonları geliştirmek için non-farmakolojik bir yöntem olabileceğini, HBB'li hastalarda bilişsel fonksiyon kayıplarını azaltarak daha ciddi bilişsel hastalıklardan koruyabileceğini veya geçişi geciktirebileceğini, demans ve Alzheimer hastalıklarının sebep olduğu bilişsel gerilemeyi yavaşlatabileceğini ve farmakolojik tedavilerin yanında fayda sağlayabilecek ek destek tedavisi olarak yer alabileceğini söyleyebiliriz.