Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burhan Erenoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda çileğe olan talebin hızla artması sonucu; sofralık, derin dondurulmaya uygun, verimli ve üstün kaliteli çeşitlere ihtiyaç artmıştır. Bu nedenle yola dayanıklı, meyve eti daha sert olan sofralık veya sanayiye uygun yeni çeşitlerin ıslah edilmesi amacıyla Osmanlı, Yalova- 104, Tioga, Cruz ve Tufts çeşitlerinin değişik melezleme kombinasyonları sonucu elde edilen Fi, Gı ve G2 melez tipler üzerinde çalışılmıştır. Melezi emel er sonucu elde edilen akenler, soğuklama ihtiyaçları için +4 C°'de 3 ay muhafaza edildikten sonra, içerisinde perlit bulunan kasalara ekimi yapılmıştır. Ekimden sonra yapılan gözlemler sonunda, ana-babaları farklı hatlarda, çimlenme tarihlerinin de farklı olduğu gözlenmiştir. Alınan sonuçlara göre; en erken çimlenme, Cruz x Yalova- 104 melezlemesinden elde edilen akenlerde saptanmış ve ekim tarihinden 12 gün sonra çimlenmeye başlamıştır. Bunu 14 gün ile Cruz x Tufts, 16 gün ile Tufts x Cruz ve Osmanlı x Tufts, 17 gün ile Osmanlı x Tioga, 18 gün ile Tufts x Tioga, 19 gün ile Cruz x Tioga, 22 gün ile Tioga x Cruz, 23 gün ile Tioga x Yalova- 104 ve 28 gün ile de en geç çimlenen kombinasyon olan Osmanlı x Yalova- 104 melezlemesinden elde edilen akenlerin çimlenme tarihleri izlemiştir. Kullanılan ebeveynlere göre döller arasındaki açılım farklılık göstermiştir. Bazı hatlarda seçilen tip sayısının fazla olmasına karşılık, bazı hatlarda oldukça az olduğu gözlenmiştir. Seçilen çeşit adayları, ebeveynlerine göre elde edilen bulgular incelendiğinde, kullanılan ebeveynlere göre döller arasındaki açılım farklılık göstermiştir. Seçilen 19 çeşit adayını, ebeveynlerine göre ayıracak olursak; 7 adet ( % 36.85 ) ile Tufts x Cruz melezleri ilk sırada, bunu 4 adet ( % 21.05 ) ile Osmanlı x Tufts, 3 adet ( % 15.80 ) ile Cruz x Tioga, 2 adet ( % 10.52 ) ile Tioga x Yalova-104, 2 adet ( % 10.52 ) ile Osmanlı x Yalova-104 ve 1 adet ( % 5.26 ) ile Tioga x Cruz dölleri izlemektedir. Döller arasında en fazla seçilen ümitvar tip Tufts x Cruz melezlemesinden elde edilen bitkiler arasından seçilmiştir. Geriye melezleme sonucu elde edilen tiplerin sayısının az olmasına karşılık, bitki ve meyve özellikleri bakımından daha üstün oldukları görülmüştür. Geriye melezlemeler sonucu elde edilen, 92.18.5 ve 92.82.5 nolu tipler en iyiler arasındadır ve 92.18.5 nolu tipten en yüksek verim elde edilmiştir. Elde edilen tiplerin olgunluk dönemleri dikkate alındığında, tipler arasında genellikle ilk hasat tarihlerinin çok fazla farklılık göstermediği, ancak büyük farklılığın hasadın en fazla yapıldığı tarih, erkenci ile en geççi tipler arasında 8-12 gün fark etmiştir. Seçilen tipler içerisinde; 15 mayıs tarihinde olgunlaşan 92.2.1 nolu tip en erkenci, 28 mayıs tarihinde olgunlaşan 92.4.1 nolu tip ise en geççi çeşit adayları olmuştur. Standart çeşitlerde ise en erken olarak 16 mayıs tarihinde olgunlaşan Pocahontas çeşidi, en geççi olarakta 22 mayıs tarihinde olgunlaşan Tioga çeşidi olmuştur.Osmanlı çileğinin kuvvetli gelişen ve yayvan büyüyen bitki özelliği, morfolojik erkek kısırlığı, meyvenin küçük veya orta irilikte, yumuşak, kokulu ve veriminin az olması gibi özellikleri, elde edilen döllerde de büyük oranda görülmüştür. Ancak Osmanlı melezleri içerisinde verim ve meyve kalitesi bakımından Osmanlı çeşidinden daha iyi olan 92.42.7 nolu tipe ait meyvelerin daha sert ve Osmanlı çileğinin aynı koku ve tadına sahip olması nedeniyle bu tip ilerisi için ümitli görülmektedir. Melezlemeler sonucu elde edilen yaklaşık 10.000 adet hibrid bitki içerisinden ümitvar olarak seçilen 66 tip, standart çeşitlerden Chandler, Douglas, Tioga, Tufts, Pocahontas ve 216 ile karşılaştırılmıştır. Yapılan seleksiyon çalışmaları sonucunda, 66 tip içerisinden seçilen 19 tip, yeni çeşit adayları olarak oldukça ümitli görülmektedir.