Medya, çocuk ve din eğitimi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ayşe Betül Aksu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çocukluk, kimlik ve kişilik oluşumunun gerçekleştiği ve bireylerin, toplumun üyesi olma vasfım kazandığı bir süreçtir. Bu sürece; doğuştan gelen özellikler, aile, okul ve toplumsal çevrenin yanısıra medya türleri de etkide bulunmaktadır. Özellikle televizyon, etkileri çokça tartışılan bir medya türü olarak toplumun gündemine sık sık gelmektedir. Bu araştırma; televizyon-çocuk ilişkisini, aileyi de göz önünde bulundurarak incelemektedir. Konuyla ilgili olarak incelenen sorular şunlardır: Çocukların televizyon izleme sebepleri nelerdir? Ailece en çok ne tür programlar izlenmektedir? Ailelerin çocuklarının televizyon izlemeleriyle ilgili tutumları nasıldır? Aileler televizyonda izlenen programlan çocuklarıyla konuşmakta mıdır? Çocuklar için aile mi televizyon mu daha güvenilir bir kaynaktır? Çocukların ve ailelerinin televizyondaki dinî programları izleme ve dinleme durumu nasıldır? Çocuklar televizyonda dinî inanç ve pratikleri gösteren kendilerine yönelik programlar görmek istemekte midir? Çocuklar televizyonda gördükleri dinî kimlik taşıyan karakterlerle ilgili neler düşünmektedir? Çocuklar dinî konularda bilgi almak için, en çok hangi medya türüne yönelmektedir? Bütün bu problemleri inceleyen araştırma; teorik ve ampirik olmak üzere iki yol izlemektedir. Öncelikle medya ve bir medya türü olan televizyon, ardından çocuk kavramı ve çocukluk dönemi özellikleri teorik olarak ele alınmaktadır. Ayrıca dinî yayın, din eğitimi, çocuk-aile ve çocuk-televizyon ilişkisi hakkında genel bilgiler verilmektedir. Ardından bu bilgiler ampirik olarak ele alınmaktadır. Bu noktada ilköğretim 5-6 ve 7. sınıflarda öğrenim gören 11-12 ve 13 yaşlarındaki toplam 480 öğrenciye uygulanan anket sonuçlan değerlendirilmektedir. Araştırmanın bu bölümünde; anket verilerinin kaydedilmesi ve değerlendirilmesinde Statistica/Win5.5 programı kullanılmıştır. Ayrıca tablolar Microsoft/Excel 2000 programında, grafikler yine Statistica programında yapılmıştır. Hipotezlerin test edilmesinde "ki kare" (chi- square) hipotez test etme tekniği kullanılmıştır. Araştırma neticesinde şu sonuçlara ulaşılmıştır:. Çocuklar; bilgi edinmek, can sıkıntısını gidermek ve boş zamanlarım değerlendirmek gibi maksatlarla televizyon izlemektedirler. Ailece en çok izlenen program türü, sinema ve dizi filmlerdir. Evlerde televizyon genellikle hep birlikte izlenmektedir. Anne-babalar birlikte izledikleri programlan bazen çocuklarıyla konuşmaktadırlar. Çocuklar, izledikleri programlan konuşmak için genellikle arkadaşlarını tercih etmektedirler. Çocuklar için en güvenilir kaynak, anne-babalardır. Televizyon bu konuda çok gerilerdedir. Çocukların pek çoğu dini konularda bilgi almak için kitap ve dergilere başvururken, televizyona müracaat edenler ikinci sırada yer almaktadır. Çocuklar, dinin inanç ve ibadet boyutunu tanıtan kendilerine yönelik programlan televizyonda görmek istemektedirler. Televizyon programlarında yer alan dini kimlik taşıyan karakterler çocukları olumsuz yönde etkilememektedir. Ailelerin sosyo-kültürel seviyesinin yükselmesiyle, çocukların dini programlara yönelme oranında düşüş olduğu tespit edilmiştir. Annenin öğrenim seviyesinin yükselmesiyle çocukların dini programlan tercih oranında düşüş olduğu görülmüştür. Babanın öğrenim durumunun bu konuya etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Annesi ev hanımı olan çocukların, dışarıda çalışan annelerin çocuklarına oranla dini programlarla daha fazla ilgilendikleri görülmüştür. Baba mesleğinin bu konuda belirleyici olmadığı tespit edilmiştir. Cinsiyet ve yaşın, çocukların televizyonda dini programlar görme isteğine etkide bulunmadığı belirlenmiştir. Kısacası çocuklar genel olarak; televizyonla ilgili olarak dini nitelikli program beklentisi içerisindedirler. Televizyonda dini programlar yer almalı mıdır? Yer alacaksa, bu nasıl olmalıdır? Çocuk-televizyon-din-ilişkisinde anne-babalara, din eğitimcilerine ve program yapımcılarına düşen görevler nelerdir? Bu sorular da sonuç bölümünde cevaplandırılmış ve öneriler getirilmiştir.